بن خربوذ ، بريد ، ابو بصير اسدى ، فضيل بن يسار ، محمد بن مسلم طائفى . . . » « 1 » . وى سپس مىگويد : « طايفهء شيعه اجماع كردهاند كه آنچه را اين گروه درست بدانند ، صحيح است و گفتهء آنها را تصديق كرده و به فقاهت آنها اقرار نمودهاند و آنها شش نفرند - غير از شش نفر مذكور - و عبارتند از : جميل بن دراج ، عبد الله بن مسكان ، عبد الله بن بكير ، حماد بن عثمان ، حماد بن عيسى ، ابان بن عثمان . . . » « 2 » .
لازم به يادآورى است كه بيشتر اين فقها از كوفه بودند و همه آنان از شيعيان نياكان اماميه بودند و شرح حالشان در كتاب كشى و ساير كتابهاى رجال بيان شده است .
3 - جنبهء اجتماعى در جنبشهاى غلات كوفه . در فصل سوم اين كتاب بيان كرديم كه كوفه مركز اصلى غلات شيعه بود ، چنانكه اسباب پيدايش غلو و موضع مسلمانها از جمله شيعه را نسبت به آنها نيز بيان كرديم . در اينجا اين مطلب را اضافه مىكنيم كه پيدايش غلو در كوفه خود دليل آن است كه اهل كوفه ازنظر بينش اجتماعى و داشتن انديشهء عميق بر سايرين مقدم بودند ؛ زيرا باوجود اينكه پيروان غلات از اسلام منحرف بودند ، داراى جنبههاى اجتماعى مثبتى نيز بودند و آن اين است كه قائلين به غلو در مقايسه با معاصرين خود نسبت به ظلم انسان به همنوعش از ادراك و شعور بيشترى برخوردار بودند . به نظر مىرسد بيشتر غلات ، غلو كردن و در پيش گرفتن چنين روشى را وسيلهء ايجاد انقلابهاى اجتماعى بر عليه نظامهاى طبقاتى و عشايرى مىدانستند كه حاكمان وقت آن را برگزيده بودند و ممكن است جنبش مختار كه غلات بدان پيوستند و بيشتر افراد آنها از مستضعفين روى زمين بودند ، خود دليل وجود جهات اجتماعى در حركتهاى غلو باشد . . . غلات به منزلهء ستون فقرات دعوت بنى عباس به شمار مىرفتند ، زيرا رهبران آنها قائل بودند كه بايد مردم را به جلب رضايت و خشنود كردن خاندان حضرت محمد ( ص ) و برقرارى عدالت اجتماعى در بين تمام مسلمانها دعوت كنند .
هامش
( 1 ) - كشى ، رجال ، ص 206 .
( 2 ) - ايضا ، ص 322 .