محبت و دوستى و داد از كمترين ميل شروع مىشود و در اتحاد دو جان پايان مىپذيرد ، بالعكس كينه و خصومت از كمترين احساس نفرت آغاز و با نابود كردن يكديگر ختم مىشود .
تمايل دو روح به يك ديگر مقتضى آن است كه خيرات و لطف و ساير آثار محبت از يكى به ديگرى سرازير شود .
نفرت دو روح از يكديگر مقتضى آن است كه زهر و خشونت و ساير آثار نفرت را به يك ديگر پرتاب كنند .
اگر محبت و كينه به وسيلهء خود طرفين يا به وسيلهء شخص ثالث توجيه و مهار نشود و عوامل جاريه ناگهان يا به طور تدريج تشديد آنها را مساعدت كند ، محبت و كينه تا بىنهايت ادامه و شدت پيدا خواهد كرد .
گاهى رويدادهايى هم پيش مىآيد كه در دو پديدهء مزبور تغييراتى وارد مىسازد مثلًا آن دو را با سرعت تشديد مىكند يا جلو شدت آنها را مىگيرد .
خلاصه رويدادهاى خارجى در ادامه و چگونگى كينه و محبت اثر قطعى دارد در فرض شدت خصومت ميان دو فرد يا دو قوم كه به طور قطع به تصادم خواهد كشيد ، موفقيت از آن كسى است كه سبقت كرده به پيش گيرى بپردازد و الا به قول جلال الدين :
كافران بر عكس حمله آورند
اين قانون در خصومتها كاملًا صحيح است . نهايت امر اين كه تشخيص رسيدن خصومت به سر حد اقدام و تاخت و تاز كارى است كه به دقت فراوانى در شواهد و قراين نيازمند است . و اين تشخيص پيش از حمله و تاخت و تاز مطابق اصول انسانيت كه در دين مقدس اسلام ، اساسىترين اصول تلقى شده است ، ضرورت و وجوب دارد .
به همين جهت بود كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در غزوات و جهاد كه اقدام مىفرمودند تا آخرين حد ممكن در بارهء تشخيص مزبور مىكوشيدند . زيرا دستور الهى چنين بود كه :