( 1 ) در بارهء اين آيهء كريمه :
وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ
« 1 » - ، از جابر بن عبد اللَّه رسيده است كه از پيامبر ( ص ) شنيده است كه فرمود : مردم از درختان گوناگونند و من و تو اى على از يك درختيم ، و سپس اين آيه را تلاوت « 2 » - فرمود . « 3 »
هامش
( 1 ) رعد / 4 ؛ و باغهاى انگور و كشتزارها و نخلهايى كه دو تنه از يك ريشه رسته است يا يك تنه از يك ريشه و همه به يك آب سيراب مىشوند .
( 2 ) همان .
( 3 ) ابن بطريق در خصائص / 254 مىگويد :
« از آن جمله اين كه آنها از يك درخت بودهاند و مردم از درختان گوناگون ، و اگر اين دو - على ( ع ) و پيامبر ( ص ) - از يك درخت بوده باشند در آفرينش ، همسانند ، زيرا از يك ريشهاند و در وجوب فرمان برى و ولاء برابر خواهند بود ، چه ، خداوند مىفرمايد :إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُواو پيشتر گفتيم كه اين آيه به حضرت ( ع ) اختصاص دارد ، و اگر كسى در وجوب ولاء امّت همچون پيامبر ( ص ) باشد و چونان او در آفرينش ، بايد در همهء موارد مانند او باشد مگر نبوّت كه استثنا شده است ، و در اين باره ، هيچ يك از مردمان ، همانند او نيستند . » علّامهء مجلسى در بحار الانوار 36 / 180 پس از بيان اين آيه و اين فرمودهء پروردگار :إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ[ نحل / 90 ؛ ] و خبر نزول اين دو آيه در حق على ( ع ) مىگويد :
« اين دو از لايههاى درونى اين دو آيه هستند و دلالت بر آن دارند كه نيروى اسلام در پرتو وجود على ( ع ) بوده است و اين كه او و پيامبر ( ص ) در برخوردارى از فضايل همچون نوزادان « دوقلو » در نهايت اختصاص و اشتراك بودهاند ، و همين كافى است براى فضل او در دليل عدم جواز مقدّم داشتن ديگرى بر او نزد هر آن كس كه بويى از ايمان برده است . » سيّد حامد حسين در خلاصة عبقات الانوار 5 / 280 مىگويد :
« اين حديث ، حديث نور را تأييد و صحّت آن را اثبات مىكند و بر وجوب پيروى از على ( ع ) و اعتقاد به امامت او دلالت دارد . » او در همين مأخذ / 281 پيرامون جمع اين خبر و حديث مدينة العلم مىگويد :
« اين كه پيامبر ( ص ) حديث شجره و حديث مدينة العلم را در يك سياق آورده حاكى از آن است « باب مدينة العلم » بودن حضرت ( ع ) شاخهاى است از « فرع الشجرة » بودن ايشان ، و دلالت حديث شجره ، همچون حديث نور ، اقتضاى عالمتر بودن على ( ع ) را دارد . » شيخ مظفّر در دلائل الصدق 2 / 249 - 248 مىگويد :
« خداوند سبحان با بيان آن ، مثلى آورد براى فضيلت پيامبر و امير المؤمنين بر مردمان ديگر ، اگر چه اصلى يگانه دارند . . . زيرا اگر بر مشاركت على ( ع ) با پيامبر ( ص ) و برترى بر مردم دلالت دارد ، پس او را بايد بهترين و شايستهترين آنها دانست در رسيدن به خلافت و زيبندهترين ايشان به امامت پس از پيامبر ( ص ) ، كه اين همان مدّعاست . »