هامش
زمخشرى در كشّاف چنان كه در طرائف / 43 از او نقل شده است مىگويد :
« در اين قوىترين دليل نهفته است در فضل اصحاب كساء ( ع ) ، و در آن برهانى روشن است در صحت نبوّت پيامبر ( ص ) ، زيرا هيچ موافق و مخالفى روايت نكرده است كه آنها به اين امر پاسخ دادند » .
محقّق دوانى در نور الهدايه چنان كه ميرزا احمد آشتيانى در لوامع الحقائق / 32 - 31 آن را خلاصه و ترجمه كرده است مىگويد : « اگر چه در تعيين جانشين پيامبر ( ص ) ، ميان گذشتگان اختلاف بسيارى است و باورها و نحلههاى گوناگونى دارند ، ولى از ميان آنها سخن حقّى كه شايستهء تصديق است تنها ميان دو مذهب به چشم مىخورد كه عبارتند از مذهب اهل سنّت و جماعت كه قائل به خلافت خلفاى چهارگانه هستند و مذهب تشيّع كه قائل به امامت دوازده امام هستند . من پس از آن كه در كتابهاى هر دو گروه نگريستم سخنان و دلايل بسيارى را در اثبات مذهبشان يافتم كه نگارش آنها شدنى نيست ، ولى هنگامى كه به قانون عقل مراجعه كردم بدين حكم كردم كه جانشين پيامبر ( ص ) نشانه و نمونهاى است از خود او ، پس ناگزير بايد در كمالات علمى و عملى و نفسانى و روحانى همانند خود پيامبر ( ص ) باشد و از نفسى قدسى بهره برد تا بر حسب آمادگىاش از آغاز عمر تا پايان از دايرهء عصمت ، پا فراتر ننهد و سخن او حجّتى باشد كه به هيچ روى شائبهاى بدان راه نيابد و دين و شريعت پيامبر ( ص ) را به وضع خود ، پايدار نگاه دارد و پس از كند و كاو در سخنان اختلافى يا مورد اتّفاق هر دو گروه ، دريافتم كه على در كمالات علمى و عملى به جايى رسيده است كه پيامبر ( ص ) به امر الهى او را در مرتبهء نفس شريف خويش قرار داد و اين چنين است كه آيهء مباهله بدان تصريح دارد آن جا كه خداوند مىفرمايد :فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ. . .
مفسّران ، اتّفاق دارند كه مقصود از « انفسنا » على بن ابى طالب و مراد از « ابناءنا » و « نساءنا » حسن و حسين و فاطمهء زهرا ( ع ) مىباشد . نيز دانستم كه على ( ع ) حتّى پيش از تولّد ، هنگامى كه در رحم مادرش فاطمه دختر اسد قرار داشته است صاحب نفسى قدسى و علمى لدنى ( غير اكتسابى ) بوده است . هنگامى كه پيامبر ( ص ) فاطمه بنت اسد را مىديد كه نشسته است ، فاطمه بدون اختيار و اراده بر مىخاست و هنگامى كه از دليل برخاستن بىاختيار در برابر پيامبر ( ص ) از فاطمه پرسش مىكردند پاسخ مىداد هنگامى كه من ، بهترين آدميان حضرت محمّد ( ص ) را مىبينم جنينى كه در شكم من است از روى ادب براى او برمىخيزد و هر گاه پيامبر ( ص ) به سمتى روى مىآورد در مىيابم كه جنين نيز به همان سمت روى مىگرداند .
بيشتر علماى اهل سنّت در كتابهاى خود در بيان وجه دعا براى حضرت ( ع ) ، هنگام بردن نام شريفش به « كرّم اللَّه وجهه » ( در برابر ديگر خلفا و صحابه ) همان معنايى را آوردهاند كه ما ذكر كرديم ، و لذا دانستم مقام رسالت و مرتبت حضرت پيامبر ( ص ) پيش از تولّد براى على ( ع ) روشن بوده است ، و اين از آن روست كه ايشان به خلافت خلفاى سهگانه از نفس قدسى و ويژگىهاى آن برخوردار بوده است » .
مراجعه كنيد به : رسالهء نور الهداية ، چاپ شده در « الرسائل المختاره » / 122 - 120 .
نيز بنگريد به : تلخيص الشافى 3 / 7 - 6 ، كشف المراد / 411 ، كشف الغمّه 1 / 233 ، صراط المستقيم 1 / 210 ، بحار الانوار 35 / 271 - 268 ( پاسخ علّامهء مجلسى به سخن فخر الدين رازى پيرامون همين آيه ) ، حق اليقين 1 / 268 ، دلائل الصدق 2 / 388 - 386 و لوامع الحقائق / 11 .