تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 30

كه وضع كننده و اجرا كنندهء قانون ، درون انعطاف پذير او نيست . وقت معين و شرايط مشخص مانند طهارت و بامداد پيش از طلوع آفتاب و ساير شرايط ، روح انسانى را كه در ميان جريانات بىشمار خيالات و اوهام غوطه ور است بيدار مىسازد و بايستگى هر يك از آن شرايط و اعمال ، سرازير شدن روح را به آن جريانات جلوگيرى مىكند و بدين ترتيب راه توجه به موجود برتر هموار مىشود . اين معنى در آيات قرآنى مانند : « لَنْ يَنالَ الله لُحُومُها وَلا دِماؤُها وَلكِنْ يَنالُه اَلتَّقْوى مِنْكُمْ 22 : 37 . . . » ( 1 ) ( آن قربانىها را كه مىكشيد ، نه گوشتهايش به خدا مىرسد و نه خونهايش بلكه تقواى شما است كه مطلوب خدا مىباشد ) . همچنين در آيهء مربوط به تكليف روزه ، قرآن مىگويد : « يا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ اَلصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ 2 : 183 . » ( 2 ) ( اى مردم با ايمان روزه براى شما مقرر شده است ، چنان كه به آنان كه پيش از شما بوده‌اند روزه نوشته شده بود ، باشد كه به خدا تقوا بورزيد ) . با نظر دقيق و بىطرفانه در دو نوع تكاليف دينى اين مطلب كاملًا روشن مىشود : كه تكاليف دين اسلام نه آن وظايف و قوانينى است كه از مقتضيات محيط به وجود آمده است و نه از قبيل رسوم و اخلاق تابوى باستانى است و نه تعبدى به آن معنى كه كارهاى كوركورانه و بدون علت را از انسان مطالبه كند . اين كه تكاليف دينى از مقتضيات محيطى كه در آن بروز كرده است نمىباشد و تعبد كور كورانه هم نيست تا اين جا به طور اجمال مطرح گرديد و اما فرق رسوم و اخلاق تابو با مقررات دينى احتياج به توضيحى دارد كه ذيلا بيان مىكنيم :