تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 612

كه روى هم چيده شده است چيزى نيست ، اين سنگها نه نفعى مىرسانند و نه ضررى دارند - بلكه خداوند مىخواهد مردم را با دستور خود به طواف دور كعبه بيازمايد ، يعنى در آنها حالت آمادگى روحى ، به اعتلايى را كه ناشى از گرايش به خدا به وسيلهء انجام دستور خدا است به وجود بياورد . مانند ساير عبادات مقرره . چنان كه خداوند در قرآن مجيد مىفرمايد : هيچ يك از اجزاء آن قربانى كه شما مىكشيد به خدا نخواهد رسيد ، بلكه او تقواى شما را مىخواهد . به همين جهت است كه مىگوييم : در طواف خانهء كعبه احترام به خود سنگ نيست ، ناگفته شود : احترام و گرايش به انسان كه جاندار و عاقل و داراى روح ملكوتى است ، شايسته تر از احترام و گرايش به سنگ است . جاى تعجب است كه بعضى از اشخاص بىاطلاع به چنين خطاى بزرگى دچار شده و گفته‌اند : بيت الله بيش از چند سنگ روى هم چيده چيزى نيست ، مردان الهى از نظر عظمت قابل مقايسه با آن سنگها نيستند . پس بنا بر اين برويم مردان الهى را بجوييم چنان كه آن شاعر گفته است : او خانه همىجويد و من صاحب خانه . ( 1 ) پاسخ اين تو هم بىجا همان است كه به طور مختصر متذكر شديم كه خداوند دستور به پرستش و گرايش به چند عدد سنگ نداده است كه ما بنشينيم و مقايسه اى ميان سنگ و يك انسان تكامل يافته به جاى آورده و پرستش و گرايش انسان را ترجيح بدهيم و بگوييم :