باطلست ، پر است از نسبت دادن فعل بندگانرا به خود ايشان ، و اينكه باراده و مشيت خود بجا ميآورند اعمال و افعال خود را مانند قول تعالى
( ( فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ) )
يعنى عذاب شديد بر كسانى باد كه مينويسند كتاب را بدستهاى خود آنگاه ميگويند كه اين كتاب از جانب خدا است ، و آيهء شريفهء
( ( إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) )
يعنى متابعت و پيروى نميكنند مگر گمانرا ، و آيهء شريفهء
( ( إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ ) )
يعنى خداوند تغيير نميدهد نعمتيرا كه بقومى عطا فرموده تا آنكه تغيير دهند آنصفتهاى نيك را كه در خود داشتند ، و آيهء كريمهء
( ( مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ ) )
يعنى هركس عمل بدى كند جزا داده شود بسبب آن ، و آيهء شريفهء
( ( كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ ) )
يعنى هركسى به آنچه كرده است پابند است و آيهء شريفهء
( ( جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ) )
محصل معنى آنكه آنچه بشما ميرسد جزاى اعمال شما است كه در دنيا بجا ميآوريد ، و غير اينها از آياتى كه نسبت افعال بندگانرا به خود ايشان داده است ، و همچنين آياتى كه وارد شده است در وعدهء ثواب - يا ترسانيدن از عذاب - يا در مقام مدح بر اعمال حسنه - يا ذم بر افعال قبيحه ، و اين آيات زياده از آنست كه احصاء شود .
مترجم گويد : كه در بعض از آيات نسبت حسنات و سيئات را به خدا داده مانند آيهء شريفهء
( ( إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ) )
يعنى اگر حسنهء بايشان رسد گويند اين از جانب خدا است و اگر سيئهء بر ايشان وارد شود گويند اين از جانب تست بگو اى محمّد صلى اللّه عليه و إله تمام از جانب خدا است ، ولى مراد از حسنه نعمت و فراوانيست و مراد از سيئه قحط و بليه است و واضح است كه تمام از جانب خدا است ولى نعمت احسان و