ازآنجايىكه رفاه سامانيان در گرو تجارت بود ، آنها سعى بر حفظ روابط مسالمتآميز با همسايههاى خود داشتند و از درگيرىهاى فرقهاى پرهيز مىكردند . تساهل و مداراى سامانيان دليل مهمى بر شكوفايى تعداد بسيار زيادى از صوفيان ، فيلسوفان و متفكران در دوران حكومت ايشان بود .
توجه و تلاش آنها براى رسيدن به اسلام ناب نبود ، بلكه براى نظارت بر شهر رى بود كه دستيابى به جادههاى تجارى بيزانس از طريق آن ممكن بود . فتح رى توسط آل بويه در نيمهى قرن دهم ، موجب آغاز يك دورهى پنجاهسالهى تنزّل شد كه سقوط دولت سامانيان را در پى داشت . اختلاف عقيدتى سامانيان با آل بويه بر سر تشيع بود . سامانيان ازآنرو كه سنى بودند ، احترام خاصّى براى خلفاى عباسى قائل مىشدند و قلمروهايشان را تحت نام حاكمان عباسى اداره مىكردند . اگرچه تاج و تخت سامانيان از نسلى به نسل بعد منتقل مىشد و عباسيان هيچ دخالتى در تعيين فرمانروايان جديد نداشتند ، اما سامانيان بر سر بيعت خود با خليفه باقى ماندند و در حكمرانى بر قلمروهايشان ، مكتب فقه حنفى را دنبال كردند . انديشمندان دينى از چنان آوازهاى بين سامانيان برخوردار بودند كه گفته مىشد اسماعيل بن احمد ( دوران حكومت 279 - 95 ه / 892 - 907 م ) يكى از اولين امراى ايشان هرگاه در حضور مردى پرهيزگار و فاضل بود ، به نشانهى احترام هفت قدم به عقب مىرفت . 30
با وجود اينكه سامانيان به داشتن حكومتى خوب معروف بودند ، هنگامى كه در اواخر قرن دهم مورد تهديد تركهاى قراخانى و غزنوى قرار گرفتند ، نتوانستند براى خود حاميانى به دست آورند . در بخارا واعظان سامانى بر منبر مساجد رفتند و از مردم خواستند كه به دفاع برخيزند . آنها مىگفتند : " شما آگاهيد كه ما چه خوب به وظايفمان عمل كرديم و چه
ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي ) — صفحة 100
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص١٠٠