( 1 )
انتخاب زمان مناسب
در معناى « الفتح » در شأن نزول سورهء فتح به هنگام صلح حديبيه ، گفته شد كه مصداق و معناى فتح با قول خداوند متعال ظاهر شد كه مىفرمايد :
« . . . وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ ، لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ »
« 1 » ؛ و آنها به زودى و چند سال پس از مغلوب شدن ، غالب خواهند شد و سرانجام كارها از قبل و بعد به دست خداست و در آن روز مؤمنان به خاطر يارى خدا خوشحال خواهند شد .
( 2 ) از مسعودى نقل شده است كه فرماندهء سپاه فارس ، شهر براز كه همدم پرويز بود ، از روميان شكست خورد . « 2 » در نتيجه روميان بر ممالك فارس در عراق هجوم آوردند و عدهء زيادى را كشتند و اسير كردند و البته در اين زمينه بين مسعودى و ابن عبري اختلاف وجود دارد . مسعودى در اين مورد مىنويسد : پرويز حيلهاى به هرقل زد و او را از پايتخت خود ( طيسفون - مدائن ) دور كرد و تا قسطنطنيه عقب راند . « 3 » در حالى كه ابن عبرى مىگويد : هرقل و روميان پايتخت كسرى را فتح كردند و افراد زيادى را اسير كرده و بازگشتند . « 4 »
البته شكست مادى ملازم با شكست روحى و معنوى است . و شايد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين زمان را فرصت مناسبى براى دعوت خسرو پرويز مستكبر و شكست خورده به اسلام ديده است تا دست از دين شكست خوردهاش بردارد و اسلام را قبول كند .
( 3 ) همچنين مناسب ديد كه نصارا را به دين خود دعوت كند تا به آنها و مشركان بگويد كه خوشحالى مؤمنان به خاطر پيروزى آنها بر فارسيان ، به معناى اذعان به حقانيت آنها نيست ، مگر به طور نسبى . و شايد كه دعوت نصارا از سوى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله - به غير از نجاشى - بعد از سختگيرى وى بر يهوديان كه دشمنان نصرانىها بودند و پيروزى بر آنها ، به عنوان نقاط مثبتى براى وى و نزديكى بيشتر به نصارا بوده باشد .
هامش
- خزانهء نفيس وى در بيروت قرار دارد . و قتل پرويز را در سال 628 م . كه موافق با اواخر سال ششم و اوايل سال هفتم است معين كردهاند .
( 1 ) . روم / 3 .
( 2 ) . التنبيه و الاشراف ، ص 222 .
( 3 ) . همان ، ص 135 .
( 4 ) . تاريخ مختصر الدول ، ص 92 .