( 1 ) سپس سوار ناقه شد و حركت كرد تا در جايى كه امروزه مسجد نمرة قرار دارد ، ايستاد « 1 » و اين خطبه را ايراد فرمود : « 2 » « حمد و سپاس مخصوص پروردگار متعال است . او را سپاس مىگوييم و از او كمك مىخواهيم و به درگاه او استغفار و توبه مىكنيم و از شر و بدىهاى نفسهايمان و زشتىهاى اعمالمان به او پناه مىبريم . هر كسى كه خدا او را هدايت كند ، گمراه كنندهاى براى او نخواهد بود و هر كسى كه خدا او را گمراه كند ، هدايتگرى براى او نخواهد بود . شهادت مىدهم كه هيچ خدايى جز خداى يگانه نيست و او هيچ شريكى ندارد و شهادت مىدهم كه محمد بنده و فرستادهء اوست .
اى بندگان خدا ، شما را به تقواى الهى سفارش مىكنم و شما را به اطاعت از پروردگار به وسيله اعمالتان توصيه مىكنم و از خدا مىخواهم كه آنچه خير است براى ما قرار دهد .
اى مردم ! آنچه را كه براى شما بيان مىكنم ، خوب گوش كنيد ؛ زيرا ممكن است كه بعد از اين سال و در چنين جايگاهى در ميان شما نباشم .
اى مردم ! خون و آبروى شما بر همديگر حرام است تا وقتى كه خداى متعال را ملاقات كنيد ، چنان كه امروز و در اين مكان خون و آبروى شما بر همديگر حرام است . آيا پيام الهى را ابلاغ كردم ؟ . . . خدايا تو شاهد باش كه دستور تو را ابلاغ كردم .
( 2 ) هر كسى كه امانتى نزد خود دارد ، بايد آن را به صاحبش برگرداند و رباهاى معين شده در جاهليت را باطل اعلام مىكنم و اولين ربايى كه آن را باطل اعلام مىكنم ، رباهاى متعلق به عباس بن عبد المطلب است . خونهاى ريخته شده در زمان جاهليت را باطل اعلام مىكنم ، اولين خونى كه آن را باطل اعلام مىكنم « 3 » ، خون ابن ربيعة بن الحارث ( فرزند عبد المطلب ) است كه دوران شيرخوارگىاش را در قبيلهء بنى سعد مىگذرانيد و عدهاى از طايفه هذيل او را به قتل رساندند . « 4 » و همانا تمامى افتخارات جاهليت را باطل اعلام مىكنم به جز پردهدارى كعبه و آبرسانى به حجاج . . .
( 3 ) به درستى كه زمان به همان هيأتى كه در آن روز ، خداوند آسمانها و زمين را آفريد ، دور مىزند و « تعداد ماهها نزد خداوند از روزى كه آسمانها و زمين را آفريده ، در كتاب علم خدا ، دوازده ماه است . از اين دوازده ماه چهار ماه ، ماه حرام است . » « 5 » كه سهتا پشتسرهم قرار دارند و يكى منفرد است . آنها عبارتند از ماههاى ذى القعده ، ذى الحجّه و محرم و ماه رجبى كه بين ماههاى جمادى و شعبان قرار دارد .
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 21 ، ص 392 به نقل از فروع كافى ، ج 1 ، ص 233 .
( 2 ) . همان ، ج 21 ، ص 405 و آنچه كه در صحيح مسلم ، ج 4 ، ص 36 از امام صادق عليه السّلام از امام باقر عليه السّلام از جابر روايت شده است و بنابراين ، اولين خطبهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در عرفات بوده است .
( 3 ) . تحف العقول ، ص 29 .
( 4 ) . بحار الانوار ، ج 21 ، ص 405 ؛ مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 1102 .
( 5 ) . توبه ( 9 ) 36 .