( 1 ) در سال هشتم هجرى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مكه را فتح كرد ، مشركان را از به جاى آوردن اعمال حج در آن سال منع نكرد . « 1 » آنها در آن سال همراه مسلمانان حج به جاى آوردند و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به ايشان اجازه داد كه حج را با همان آداب و رسوم جاهليت به جاى آورند . از جمله رسومات آنها اين بود كه :
برخى با بدن عريان طواف مىكردند و ماههاى حرام را جابجا مىنمودند و در مزدلفه وقوف مىكردند .
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله وقتى كه تصميم به حج گرفت از اينكه صداى تلبيه براى غير خدا بشنود و يا افراد عريان را در طواف ببيند ، كراهت داشت . « 2 » براى همين پس از نزول آيات برائت ، على عليه السّلام را فرستاد تا آنها را قرائت كند .
اما در مورد جنگ با مشركان نيز آيه 190 از سورهء بقره نازل شد كه مىفرمايد :
« وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ »
؛ با كسانى كه با شما وارد جنگ مىشوند ، براى خدا بجنگيد و شما زيادهروى نكنيد كه خدا آن را دوست ندارد .
( 2 ) طبرسى از ربيع بن أنس و عبد الرحمن بن زيد بن اسلم روايت مىكند : اين اولين آيهاى است كه دربارهء جنگ نازل شده است و پس از آن كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با هر كسى كه با او وارد جنگ مىشد ، مىجنگيد و با كسى كه با او وارد جنگ نمىشد ، كارى نداشت . « 3 » و در معناى
« وَ لا تَعْتَدُوا »
گفته شده است :
يعنى در جنگ با كسى كه جنگ با شما را شروع نكرده است ، زيادهروى نكنيد . « 4 »
پيمان صلح با بنى اشجع
( 3 ) رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با قبيلهء بنى ضمره كه بين مكه و مدينه زندگى مىكردند ، پيمان صلح بسته بود . قبيلهء بنى اشجع از بنى كنانه نيز در نزديكى سرزمين بنى ضمره زندگى مىكردند . سرزمين آنها شامل مناطق : بيضاء ، جبل و مستباح مىشد بين اين دو قبيله پيمان صلح و عدم تجاوز به همديگر بسته شده بود . اين در حالى بود كه در آن ايام ، سرزمين بنى ضمره در اثر بارندگى سرسبز شده بود ، اما سرزمين بنى أشجع ، خشك و بىآب و علف مانده بود . براى همين آنها مىخواستند كه به سوى سرزمين بنى ضمره بروند تا از علفهاى آن منطقه استفاده كنند ، اما مىترسيدند كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با آنها وارد جنگ شود ، زيرا بين آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و بنى ضمره پيمان همكارى بسته شده بود . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به واسطهء اخبارى كه به دست آورده بود ، از جانب بنى اشجع احساس خطر كرده ، براى همين همراه با لشكرى از مدينه حركت كرد . در
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 281 .
( 2 ) . تفسير فرات كوفى ، ص 161 ، ح 203 از ابن عباس .
( 3 ) و ( 4 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 510 .