اوّل : اگر جماعتى داراى يك ملت و روش باشند . خطاب بحاضر و غائب آنان يكى است و چون گذشتگان اينان پيامبران را بقتل رسانيدند و اينان بر همان روش و طريقه پا بر جا و ثابت بودند پس در حقيقت اينان هم با آنها همكار و شريكند .
دوّم : اينان راضى و خرسند بافعال و كردار گذشتگان بودند « و الراضى بفعل قوم كالداخل فيه معهم » خشنود بكردار گروهى مانند كسى است كه در آن عمل با آن گروه وارد بوده است و اين « امر دوّم » با معناى اوّل نزديك است .
إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ . . .
- اگر شما مؤمنيد .
به آن چه خدا بر شما نازل كرد . زجاج ميگويد : « ان » در اينجا به معناى « ما » است يعنى شما مؤمن نيستيد ، و ليكن اين وجه بعيد است
.
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 92 ]
وَ لَقَدْ جاءَكُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ ( 92 )
[ ترجمه ]
و موسى براى شما دلائل و معجزاتى آورد پس شما گوساله را بعد از او پرستيديد و شما ستمكار و ظالميد
تفسير
خداوند براى روشن كردن ضعف ايمان و سستى عقيده و كمى آشنايى آنان فرمود :
وَ لَقَدْ جاءَكُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ . . .
- موسى براى شما دلائل و معجزاتى آورد .
كه راهنماى صدق و دليل بر پيامبرى او بود مانند يد بيضاء و بيرون آمدن آب از سنگ و شكافتن دريا و اژدها شدن عصا و طوفان و ملخ و كنه و وزغ و خون كه خداوند آنها را « بيّنات » ناميد چون هر بيننده را راهنمايى مىكند و روشن ميسازد كه بشر عادى قدرت آوردن مانند آن را ندارد .
ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ . . .
- سپس اتخاذ كرديد گوساله را ( بعنوان خدايى و پرستش )
مِنْ بَعْدِهِ . . .
- بعد از آنكه موسى از شما جدا شد و بميقات پروردگار رفت .
و ممكن است ضمير كنايه از مجىء باشد يعنى شما گوساله را اتخاذ نموديد .
بعد از آمدن بينات و دلائل و معجزات .