خورده مىشود از اعضاء ميگذرد و در آنها راه پيدا نميكند ، شاعر ميگويد :
تغلغل حيث لم يبلغ شراب * و لا حزن و لم يبلغ سرور « 1 »
و منظور از « اشربوا » اين نيست كه ديگران با آنان چنين معامله كردند بلكه فاعل خود آنان است همانطور كه قائل ميگويد : « أنسيت ذلك » كه معناى آن فراموش كردن است نه اينكه ديگرى موجب فراموشى او شده باشد ، و گفته مىشود : أوتى فلان علماً جمّا ( به فلان كس علم فراوانى داده شد ) در صورتى كه خود ، آن را بدست آورده و تحصيل كرده است .
بِكُفْرِهِمْ . . .
- بسبب كفر ايشان معناى كلمه اين نيست : كه خداوند كفر آنان را دوستى و محبت گوساله قرار داد زيرا كه محبت گوساله كفر و زشت است و خداوند عمل كفرآميز در مورد بنده انجام نميدهد نه در ابتداء و نه بعنوان كيفر و جزا .
بلكه منظور اين است : كه در اثر محبت گوساله نسبت به خداوند كافر شدند .
و برخى گفتهاند : آنهايى كه گوساله را براى يهود زينت داده و آنان را بسوى آن خواندند مانند سامرى و شياطين انس و جن محبت گوساله را در دلهاى آنان وارد كردند و معناى « بكفرهم » اين است كه چون آنان معتقد به تشبيه بودند و خدا و صفات خدا را نميدانستند و پرستش غير او را جايز مىشمردند از اين جهت محبت گوساله در دل آنان راه پيدا كرد و كافر شدند زيرا كه عقائد آنان موجب كفر بود ، و كسى كه معتقد است اين امر ( محبت گوساله ) از طرف خداوند بعنوان كيفر و مجازات بوده چنين كس گفتار غلط و بىپايهاى را گفته زيرا كه محبت گوساله نه ضررى در آن است و نه ميتواند كيفر باشد .
قُلْ بِئْسَما يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمانُكُمْ . . .
- بگو بد است آن چيزى كه ايمان شما امر مىكند شما را به آن .
هامش
( 1 ) محبت و عشق او به نحوى در اعماق قلب جايگزين شده كه محلى براى نوشيدن و حزن و سرور باقى نگذاشته است .