باب ششم دربارهء مملكت اسلام و نواحى و خراج آن
گفتهاند كه ، شرق يا غرب يا شمال يا جنوب ، همهء اين اسامى با اضافه شدن به چيزى گفته مىشوند . مانند مصر كه ما آن را از نواحى مغرب مىشماريم و براى كسى كه در سرزمين اندلس قرار دارد ، مشرق است . و همچنين خراسان كه براى ما مشرق است و براى چين مغرب محسوب مىشود . و همچنين ساير نواحى . پس ناچار بايد مركزى باشد كه از آنجا به آن نواحى اشاره شود . بنا بر اين مىگوييم ، مركز مملكت اسلام سرزمين عراق است ؛ و اين امر مربوط به اين زمان است . و پارسيان در آن وقت كه بدانجا رفت و آمد مىكردند آن را دل ايرانشهر « 1 » ناميدهاند . و عرب اين نام را عربى كرده ، عراق ناميده است . و نيافتم كه پارسيان چنين نامى به آن
هامش
( 1 )Dil - Iranschahr، رك به ابن خرداذبه ، ص 5 - 15 ؛ ابن فقيه ، صص 199 - 213 ؛ ابن رسته ، صص 119 - 121 - 191 ؛ اصطخرى ، ص 4 ؛ التنبيه و الاشراف ، صص 31 - 36 - 37 ؛ ابن حوقل ، ج 1 ، ص 19 ؛ ياقوت ، ج 1 ، ص 417 ؛ ايرانشهر ، ماركوارت ، ص 21 ؛ دايرة المعارف اسلام ، جلد 2 ، صص 546 - 1023 ؛ جلد 3 ، ص 1110 .