[ جغرافيايى ] سى و هفت درجه شروع مىشود و به سوى جنوب مىگذرد ، سپس اندكى به سمت مغرب منحرف مىشود و سرچشمهء آن از عين التمر « 1 » ميان دو كوه ، نزديك شهر آمد است ، و از باسورين « 2 » مىگذرد ، تا به شهر بلد و شهر موصل مىرسد ، و ميان اين دو شهر تا حديثه رودهايى به آن [ دجله ] مىريزد . رودى از شهر زور مىآيد كه به آن زابين « 3 » گفته مىشود ، سپس از شهر سرمن راى عبور مىكند . اندكى كه از آنجا گذشت ، رودى كه به آن زيب « 4 » گفته مىشود ، از كوهى سرچشمه مىگيرد و به آن مىريزد . و دوباره رود ديگرى از كوه ديگرى سرچشمه گرفته و به آن مىريزد . پس از آن دجله از ميان شهر بغداد عبور مىكند ، سپس از واسط مىگذرد و به بطائح سرازير مىشود و اندازهء آن ( بطايح ) شصت و چند ميل است . پس از خروج از بطايح به دو شعبه تقسيم مىشود ، يك شعبهء آن به بصره مىگذرد و شعبهء ديگر از ناحيهء مذار عبور مىكند . سپس هر دو جمع شده به درياى فارس مىريزد . و مسافت دجله از آغاز تا انتهايش هشتصد و چند ميل است .
و اما اقليم ششم كه در آن 26 رود است . از آن جمله : رود فرات كه آغاز ( سرچشمهء ) آن از چشمهايست در سرزمين روم كه از كوه بروجس « 5 »
هامش
( 1 )cAin attamr، رك به ابن خرداذبه ، صص 8 - 10 - 97 ؛ ابن فقيه ، صص 130 - 165 ؛ اصطخرى ، ص 23 ؛ ابن حوقل ، ج 1 ، ص 41 ؛ مقدسى ، صص 53 - 117 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 71 .
( 2 )Basouryn، رك به التنبيه و الاشراف ، ص ترجمه ، 52 - 53 .
( 3 )Zabyn( دوزاب بزرگ و كوچك ) رك به ابن خرداذبه ، صص 8 - 93 - 174 - 175 ؛ البلدان ، ص 100 ؛ ابن فقيه ، صص 93 - 132 - 133 ؛ ابن رسته ، صص 101 - 102 ؛ اصطخرى ، ص 77 ؛ ابن حوقل ، ج 1 ، صص 203 - 205 ؛ حدود العالم ، ص 48 ؛ مقدسى ، صص 20 - 144 ؛ ياقوت ، ج 2 ، ص 902 ببعد ؛ آثار البلاد و اخبار العباد ، ص 290 ؛ ابى الفداء ، صص 74 - 75 - 321 - 325 - 327 - 345 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، صص 40 - 80 ؛ دايرة المعارف اسلام ، جلد 4 ، ص 1246 .
( 4 )Zyb( 5 )Baroudjis