قرآن را به آنها تعليم دهند ، امّا آنان به اين معلّمان قرآن خيانت روا مىداشتند و آنان را مىكشتند ، آن سان كه هفتاد تن از قاريان قرآن را به قتل رساندند . برخى از همين گروه مسلمانان را مىربودند و به مشركان مكّه مىفروختند ، آن سان كه با جنيب و اصحاب او چنان كردند و آنان را در مكّه فروختند و مكّيان نيز به طرز فجيعى آنان را كشتند . در چنين شرايطى سزاوار است كه خداوند بفرمايد : « اعراب از همه كافرتر و منافقترند و از هر كسى سزاوارترند كه حدود آنچه را خداوند نازل كرده است ندانند » « 2 » . اين نوع از نفاق به شيوهء اعراب باديه نشين در مناطق صحرايى و در اطراف مكّه و نيز در اطراف مدينه وجود داشت ، آن سان كه خداوند مىفرمايد :
« از اعرابى كه پيرامون شمايند گروهى منافقند و از اهل مدينه نيز كسانى هستند كه نفاق پيشه كردهاند و شما از آنان بىخبريد و ما آنها را مىدانيم . ما آنان را دوبار عذاب خواهيم داد و سپس به سوى عذاب بزرگ برده خواهند شد » « 3 » .
خداوند در قرآن كريم اعراب مسلمان را به دو گروه همسان تقسيم كرده است . گروهى با نفاقى آشكار كه حتّى زكات را يك جريمه تلقّى مىكنند و گروهى كه خالصانه به خدا و روز آخرت ايمان دارند و آنچه را انفاق مىكنند و زكات مىدهند مايهء قرب خود به خداوند مىدانند ، آن گونه كه مىفرمايد : « از اعراب كسانى هستند كه آنچه را انفاق مىكنند [ زكات مىدهند ] جريمه مىشمرند و در انتظار گرفتارى و مصيبت براى شمايند . گرفتارى و رنج بدى بر آنان باد و خداوند شنوا و آگاه است . نيز از اعراب كسانى هستند كه به خدا و روز آخرت ايمان دارند و آنچه را انفاق مىكنند مايهء قرب خود به خداوند و وسيلهء آمرزش خواستن رسول براى آنان قرار مىدهند . همان كه آن براى آنان مايهء قربت است و به زودى خداوند آنان را در رحمت خويش داخل خواهد كرد خداوند بخشنده و مهربان است » « 4 » .
هامش
( 2 ) - توبه / 97 .
( 3 ) - همان / 101 .
( 4 ) - همان / 98 و 99 .