بدين ترتيب روشن مىشود كه در ميان اعراب هم مؤمن پاكباز وجود داشت و هم منافق ، آن سان كه حركت ارتدادى نيز كه پس از وفات رسول خدا ( ص ) خود را نشان داد از ميان همين منافقين برخاسته بود .
به هر حال ، گسترش اسلام در ميان اعراب به همين نحو صورت گرفت كه خداوند در قرآن كريم آن را مورد اشاره قرار داده است و در ميان اعراب گروهى منافق كافر و خيانتكار و نيز گروهى ظاهرا مسلمان كه در انتظار مصيبت و گرفتارى براى اسلام به سر مىبردند و بالاخره گروهى مؤمن و پاك و پيراسته نيز وجود داشتند . امّا صرف نظر از همهء اينها اسلام به همين اندازه ، هر چند آميخته با ترديد به دلهاى همين گروه نيز راه يافته بود و همين مقدار توفيقى از جانب خداوند براى آنان بود ، چه اين كه اسلام پس از آن درون دلهاى آنان را روشن مىساخت و ايمان در آن دلها شكل مىگرفت .
در اين ميان جنگهايى كه ميان رسول خدا ( ص ) و مسلمانان از يك سو و مشركان از سوى ديگر صورت مىگرفت ضربات تكان دهندهاى بود كه بر جان اعراب نواخته مىشد و طنين صداى آن در دلها مىافتاد و لرزه بر آن مىانداخت ، چه ، خلاصه اين جنگها آن بود كه جنگهايى ميان توحيد يعنى دين ابراهيم پدر اعراب و بنيانگذار كعبه و شرك است . اين نكته اعراب را به تفكّر و انديشه وادار مى ساخت تا ميان يگانه پرستى و شرك و ميان دين ابراهيم بت شكن و آيين بت پرستى به داورى بپردازند . چنين تفكر و انديشهاى روان اعراب باديه نشين و عربهاى آن سرزمين را به انديشيدن در تصميمى كه مىبايست در اين ميان بگيرند مىكشاند ، بىآن كه هيچ فشارى عليه آنان در كار باشد .
علاوه بر اين جنگ ميان سپاه ايمان كه خداوند پيوسته آن را يارى و تأييد مىكرد و همواره پيروز مىشد و سپاه شرك كه پى در پى به خاك ذلّت نشانده مىشد مردم را به انديشيدن در اين باره وادار مىساخت كه سر پيروزى يك گروه على رغم اندك بودن شمار آنان و رمز شكست گروهى ديگر با آن سپاه انبوه چيست . ماجراى
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 223
مساهمون: حسين صابري
ص٢٢٣