اصحاب حديث آنها را گردآورى كردهاند ، به چهار هزار كس رسيده است » .
ابن شهر آشوب در « مناقب » گويد : « دانشهايى كه از صادق نقل شده از كسى ديگر نقل نشده است ، و حديثشناسان محدّثان توثيقشدهاى از مذاهب مختلف كه از وى حديث نقل كردهاند گردآورى كرده و تعدادشان را چهار هزار تن دانستهاند » .
محقق در كتاب « المعتبر » از جمله سخنانى كه دربارهء امام صادق دارد اين است : « ميزان علومى كه به وسيلهء وى تعليم داده شده است ، عقل را دچار شگفتى مىكند ، كسانى كه از امام روايت كردهاند حدود چهار هزار نفرند » .
شهيد اول در كتاب « الذكرى » گويد : « چهار صد نويسنده چهار صد كتاب دربارهء پاسخهايى كه امام صادق به سؤالها داده است پديد آوردهاند . چهار هزار تن از راويان و شاگردان امام صادق ، كه از عراق و شام و حجاز بودهاند ، شمارش شدهاند . »
شيخ حسين پدر علامه بهبهانى گويد : « شيعه و سنى نوشتهاند كه تربيت يافتگان نامآور حوزهء علمى صادق از عالمان و فقيهان چهار هزار نفرند » .
به هر حال دانشگاه امام صادق ، كانون علم بود و چشمهجوشانى كه با علوم و معارف اسلاميش امت مسلمان را سيراب كرد ، و منشأ خدمات عظيمى در جهان اسلام گرديد . در روزگارى كه شكوفايى و نهضت علمى در جهان اسلام پديد آمده بود ، گسترش آموزشهاى پرارج امام صادق سبب اقبال و تشويق مسلمانان به فراگيرى علوم شد .
اگر مكتب و دانشگاه امام صادق مجال بروز مىيافت ، مىتوانست رسالتش را به اقتضاى نيازهاى مسلمانان به بهترين وجه به پايان برد ، روح برادرى اسلامى را گسترش دهد ، عدالت اجتماعى را پديد آورد ، و عقايد فاسد و نظريات نادرست را محو كند .
اما متأسفانه حكومت سلطهگر تمامى تدابير را به كار گرفت تا با آن دانشگاه ستيزه كند ، چرا كه شهرت و آوازهء امام صادق در عرصهء جهان اسلام خواب از چشم حاكمان مىربود ، و از اينكه تلاشهاى علمى به فعاليتهاى سياسى جانبدارانه براى اهل بيت منجر شود در دلهايشان هراس مىافكند . اين بود كه به منظور خروج امام صادق از صحنه و خاموش ساختن دانشگاه وى ، دست به طرح و نقشه زدند . در آن احوال چشمها به امام دوخته شده بود ، و نمايندگان رجال امت و دانشطلبان براى حضور در محضر وى گوى سبقت را از هم مىربودند . نقل حديث از او تا آنجا عموميت يافت
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 98
مساهمون: اسد حيدر
ص٩٨