ياقوت ، معجم البلدان ، 2 / 215 ] مدفون است و پيشواى مذهبى منسوخ شده و از ميان رفته است .
افزون بر اينان ، محدثان بسيارى هستند كه از امام صادق حديث نقل كردهاند ، و چون امكان بحث مفصل پيرامون آنان نيست ، به اختصار اساميشان را مىآوريم :
شعبه بن حجاج بن ورد عتكى ( د 160 ه ) . صاحبان صحاح و سنن احاديثش را استخراج كردهاند . بسيارى از او حديث نقل كردهاند . شافعى گفته است :
« اگر شعبه نبود ، هرگز حديث در عراق رواج نمىيافت » . احمد درباره او گفته است :
« شعبه خود به تنهايى يك امت است » .
فضيل بن عياض بن بشر تميمى يربوعى ( د 187 ه ) . ابن جزرى درباره او گويد : « او يكى از پيشوايان هدايت و سنت ( نبوى ) است ، اعمش و سليمان تميمى و ابن مبارك و ابن قطان و احمد بن مقدام و بسيارى ديگر از او روايت كردهاند . نسائى و ديگران او را توثيق كردهاند . احاديث او را بخارى و ترمذى و مسلم و نسائى استخراج كردهاند » .
حاتم بن اسماعيل ( د 180 ه ) . وى كوفى الاصل بود . احاديثش را بخارى و مسلم و ترمذى و جماعتى ديگر استخراج كردهاند ، در نقل حديث موثق شمرده شده است . او از امام صادق حديث نقل كرده و كسان بسيارى ، از جمله اسحاق و ابن معين ، از او حديث نقل كردهاند » . [ 2 ]
حفص بن غياث بن طلق بن معاويه بن مالك ، ابو عمر و كوفى ( د 194 ه ) .
او از امام صادق روايت كرده ، و احمد ، اسحاق ، ابو نعيم ، يحيى بن معين ، على بن مدينى ، عفان بن مسلم ، و عموم محدثان كوفه از او حديث نقل كردهاند . حفص ابتدا در بغداد به قضاوت گمارده شد ، ولى معزول گشت ، و پس از آن در كوفه به قضاوت منصوب شد . وى احاديث فراوان نقل كرده ، و از حافظان حديث و مورد اعتماد مشايخ حديث است ، سه هزار يا چهار هزار حديث از او نوشته شده و تدوين گشته است .
جماعت بسيارى احاديثش را استخراج كردهاند » . [ 3 ]
زهير بن محمد تميمى ، ابو منذر خراسانى ( د 162 ه ) . وى از امام صادق حديث نقل كرده و راويانى چون : ابو داوود طيالسى ، روح بن عباده ، ابو عامر عقدى ، عبد الرحمن بن مهدى ، وليد بن مسلم ، يحيى بن مسلم ، يحيى بكير ، ابو عاصم ، و ديگران ، از وى روايت كردهاند . احمد و يحيى و عثمان دارمى او را توثيق كردهاند .
وى از رجال صحاح است .
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 101
مساهمون: اسد حيدر
ص١٠١