كنند . با توجه به اين ويژگيها بود كه مكتب جعفرى توانست استقلال معنوى خود را حفظ كند و به آن شهرت عظيم دست يابد ، و آن شوكت علمى و ميراث گرانبها را به يادگار بگذارد ، و بدين ترتيب ، جاودانگى و تحول تمدن اسلامى مرهون آن است .
در آينده بيش از اين در اين باب سخن خواهيم گفت .
شاگردان و راويان حديث امام صادق ( ع )
چنان كه عالمان به اتفاق مىگويند ، شاگردان امام چهار هزار نفر بودند با عقايد مختلف و مذاهب متفاوت ، كه از سرتاسر جهان اسلام تشكيل شده بود . برخى بر اين عقيدهاند كه راويان موثق احاديث امام صادق نيز همين تعداد بوده است .
ما در اينجا به كوتاهى به برخى از آن راويان اشاره كرده و به ذكر نامشان بسنده مىكنيم ؛ و در جلد دوم به كسان ديگر نيز اشارت خواهد رفت . همچنين در اين فصل به كسانى خواهيم پرداخت كه به علم شهرت دارند و احاديث آنها را صاحبان صحاح مانند بخارى ، مسلم ، ترمذى و نيز صاحبان سنن استخراج كردهاند .
در ميان آن راويان كسانى قرار دارند كه بعدها از پيشوايان طوايف و امامان مذاهب شدهاند ، مانند :
ابو حنيفه ، نعمان بن ثابت ( د 150 ه ) ، پيشواى مذهبى كه به او منسوب است . اين سخن از وى مشهور است كه : كسى را داناتر از جعفر بن محمد نديدم . . . و نيز اين گفته اوست كه : اگر آن دو سالى كه از جعفر استفاده علمى كردم نبود هلاك شده بودم ( لو لا السنتان لهلك النعمان ) . [ 1 ] وى در مدينه و كوفه با امام صادق ديدارهاى پراكندهاى داشت ، اما دو سال متوالى در مدينه بود و از امام بهرهمند شد .
همين دو سال است كه وى را از هلاكت رهايى بخشيد .
مالك بن انس ( د 179 ه ) ، پيشواى مذهب مالكى كه منصوب به اوست . او رابطهء كاملى با امام داشت و از او حديث نقل كرده است . اين گفته اوست : « كسى را از جعفر بن محمد برتر نديدم » .
سفيان ثورى ( د 161 ه ) ، وى بنيانگذار مذهبى است كه تا حدود پس از قرن چهارم ادامه يافت . ثورى از محدثان و از بنامترين پيشوايان دينى به شمار مىرود ، و نزد امام صادق از موقعيت ويژهاى برخوردار بود . او از امام حديث نقل كرده ، چنان كه بسيارى از آداب و اخلاق و مواعظ وى را نيز روايت كرده است .
سفيان بن عيينه ( د 198 ه ) كه در « حجون » [ كوهى در پيرامون مكه ،