جديدى را پديد آورد . از اين روى بيشتر از يك راه در پيش روى خود ندارند و آن هم اصل انتخاب است و تغيير اين روند ، انحراف از قوانين عادلانه و شناخته شده آن عصر به شمار مىرود .
نيز گفتنى است كه ايجاد ملازمه بين برگزارى انتخابات و ويژگى عصمت و منوط دانستن انتخابات به شرط وجود عصمت در آن روزگار برداشتى عمومى نخواهد بود بلكه تنها برنامه خاصى است كه قانونگذار ( يعنى آخرين نفر از اولياى دوازدهگانه مهدوى ) در ذهن خود داشته كه به مردم ابلاغ كند كه به گاه ورود در عصر عصمت ، انتخابات واجب و ضرورى مىگردد و ممكن است براى بعضى از نزديكانش نيز شناخته شده باشد .
( 1 ) پرسش دوم : آماده كردن بشر براى انحراف به معناى خشنودى خداى تعالى به ظلم و اراده او براى به وجود آمدن آن مىباشد ؛ چنين چيزى از خداوند عادل چگونه ممكن است ؟
پاسخ : مانند اين پرسش را قبلا ، در مورد برنامه الهى در پيش از ظهور ، مطرح ساخته و به شكلى كه شبهه بر طرف شود به آن پاسخ داديم . « 1 »
خلاصهء پاسخ چنين است : وجود ظلم ، مستلزم خشنودى خداوند از ظلم و مجبور ساختن انسانها بر آن نيست و تنها هنگامى كه مصلحت تعلق مىگيرد كه ظلمى در خارج به وجود آيد ، مانند فرض ضرورت برپايى قيامت در زمان انسانهاى تبهكار ، خداوند مانع را از سر تحقق آن در جهان خارج بر مىدارد .
از اين رو كافى است خداى متعال از اين انحراف چشم پوشد و از تربيت بشر براى رسيدن به حق و عدالت دست بردارد ، آنگاه ظلم به اختيار خود ستمكاران پديدار مىگردد . با وجود آن كه حجت رساى پروردگار ، يعنى كتاب و سنت ، از نهى و بازداشت آنان فروگذار نكرده و مىكوشد تا در ورطه عذاب فرو نغلتند ؛ اما آنها خود چنين خواستهاند و خود كرده را تدبير نيست .
اين برنامهاى است كه خداوند متعال به طور موقت براى عصر غيبت تدارك ديده است تا مردم بدان سبب آزمايش شوند و براى روز ظهور آماده گردند . همين برنامه را نيز خداى متعال به گاه نزديك شدن قيامت اجرا خواهد فرمود تا جامعهاى پديد آيد كه قيامت در آن دوره برپا گردد ؛ زيرا فرض ما در اين سخن آن است كه برپايى قيامت در روزگار انسانهاى مؤمن محال مىباشد .
( 2 ) ب ) آن اخبار را صحيح ندانسته و اثباتپذيرى روايت « قيام الساعة على شرار الخلق » را كافى به حساب نياوريم ، بلكه طبق بحثهاى گذشته اين احتمال را به ميان آوريم كه قيامت در زمان جامعهاى مؤمن رخ دهد .
هرگاه در درستى آن اخبار ترديد روا داريم ، گزيرى از پذيرش اين احتمال نيست و اصولا برنامهريزى براى ايجاد جامعه منحرف ممكن نيست ؛ زيرا :
1 - كارى بيهوده و دور از حكمت است و كار يا سخن بيهوده بر خداى حكيم محال است .
2 - هم چنان كه گفتيم لازمه آن كار ، كم كردن ميزان تربيت و آگاهى بخشى است و تا وقتى كه
هامش
( 1 ) . ر . ك : الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 269 به بعد .