سيستان گماردهء سلم بود گرايش به تأييد سالشمارى تاريخ سيستان دارد نه سالشمارى عمر بن شبه كه طبرى در تاريخ خود آورده است . « 1 » اما همهء اين عدم اطمينان دربارهء اينكه دقيقا چه كسى دست به اين عزل و نصبها زد نشان مىدهد كه بافت و ساخت قدرت در مشرق مبهم بوده است . توانايى ولايتداران خليفه در بصره يا خراسان در گماردن برگزيدگان خود به حكومت تا اندازهاى به قدرت شخصى خود آنان در برابر قدرت خليفه بستگى داشته است ، اما آنان اين امتياز را داشتند كه به صحنهء عمل نزديكتر بودند و در صورت بروز بحران مىتوانستند بسرعت دست به كار شوند ( مانند مرگ ناگهانى يزيد و ابو عبيدة بن زياد در مشرق افغانستان ) . بهر تقدير ، گماشتن كارگزارى در مقامى كه در حوزهء اختيارات كس ديگرى قرار داشت امتيازى بود كه با غيرت و تعصب آن را نگه مىداشتند . « 2 »
قدرت و اختيار خانوادهء زياد در مشرق ، تا اندازهاى بواسطهء دشمنى ميان عبيد اللّه و برادرش سلم ، در عمل چندان يكپارچه كه تصور مىرفته نبوده است ؛ و از اين گذشته ، مناسبات عبيد اللّه با يزيد بن معاويه چندان نيكو نبوده است :
هنگامىكه عبيد اللّه از منبر بصره مرگ خليفه را اعلام كرد از بدگوييهايى كه ميان آن دو رفته بود و از كوششهاى يزيد براى بازآوردن والى به دربار دمشق ياد كرد .
لامن حدس زد كه شايد عبيد اللّه از كشتار حسين بن على ( ع ) و يارانش در كربلا پشيمان بود و از انتقاداتى كه خليفه دربارهء تمامى عمليات جنگى كرد ناخرسندى نشان مىداد . « 3 » عبيد اللّه با شنيدن خبر گماردن سلم به ولايتدارى خراسان به ولايتدار سيستان ، عباد بن زياد ( برادرى كه ميان او و عبيد اللّه صميميت فراوانى بود ) نامه كرد و خبر اين انتصاب را به او اطلاع داد . عباد آشكارا انتظار داشت كه
هامش
( 1 ) - يعقوبى ، البلدان ، ص 282 ، ترجمهء انگليسى ، ص 96 ( ترجمهء فارسى ، ص 75 ) .
( 2 ) .. lammens speaks of « . . . Jusque ches les plus de ? voue ? s des fonctionnaires omaiyades la re ? pugnance a ? ce ? der au pouvoir ce qu'ils conside ? raient comme un privile ? ge de leur charge » « le califat de Yazid Ier » , MFOB , VI , 1913 , P . 414 ) .( 3 ) - طبرى ، ج 2 ، ص 437 ( ترجمهء فارسى ، ج 7 ، ص 3127 ) ؛lammens , op . cit . , P . 431 .