چندين تن از اعضاى تازه بدوران رسيده اما شايسته و كارآمد خانوادهء زياد در بخشهاى گوناگون ميراث پدر در مشرق جانشين او گرديدند . ولهاوزن بدرستى تفسير كرد كه « پس از مرگ زياد ، چنين مىنمود كه مشرق بنيادى براى نگهدارى پسران او گرديد . » « 1 » پس از مرگ زياد ، معاويه نخست پسر او عبيد اللّه بن زياد را به ولايتدارى خراسان گماشت كه در 54 ق / 674 م براى بدست گرفتن كارها به خراسان آمد ، و در پى او دو پسر ديگرش عبد اللّه و عبد الرحمان را ولايتدار خراسان كرد . آنگاه در سال بعد عبيد اللّه جانشين عبد اللّه بن عمرو بن غيلان در بصره گرديد . « 2 » در سال 56 ق / 676 م سعيد بن عثمان بن عفان به خراسان رفت و هر دو وظيفهء رياست كشورى و لشكرى ولايت به او سپرده شد ( على خراج خراسان و حربها ) . معاويه عقيده داشت كه دو جنبهء حكومت را بايد ميان دو كس تقسيم كرد . اما خويشاوند او اسحاق بن طلحه كه نامزد بر دست گرفتن وظايف كشورى خراسان شده بود پيش از آنكه به خراسان آيد و كارها را بدست گيرد درگذشت . « 3 » دگرگونيهاى پىدرپى دامنهء قدرت و آمد و شدهاى مكرر كارگزاران نشان مىدهد كه در اين دورهء نخستين ، قوانين سخت و پابرجايى دربارهء
هامش
( 1 ) .. The Arab Kingdom and its Fall , English trans . Calcutta , 1927 , P . 415 .( 2 ) - يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 2 - 281 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 171 ) ؛ همان ، البلدان ، ص 297 ، ترجمه ، ص ص 18 - 117 ( ترجمهء فارسى ، ص 74 ) ؛ بلاذرى ، انساب الاشراف ، جb4 ، چاپ شلزينگر ، اورشليم ، 1963 ، ص ص 75 ، 77 ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 166 ، 177 ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص ص 9 - 78 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، 7 - 106 ) ؛ ابن اثير ، ج 3 ، ص ص 16 - 414 ؛Caetani , Cronografia , III , P . 615 .( 3 ) - يعقوبى ، البلدان ، ص 298 ، ترجمه ، ص 119 ( ترجمهء فارسى ، 5 - 74 ) ؛ بلاذرى ، انساب الاشراف ، جb4 ، ص ص 7 - 76 ؛ ابن قتيبه ، كتاب المعارف ، ص 8 - 34 ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 4 - 191 ؛ الاغانى ، چاپ بولاق ، ج 17 ، ص ص 8 - 64 - چاپ بيروت ، ج 17 ، ص ص 11 - 108 ؛ ابن اثير ، ج 3 ، ص ص 3 - 431 ؛ مقايسه كنيد با :lammens , le califat de Yazid Ier , in MFOB , V , 1911 , PP . 125 - 7 ; Pellat , le poe ? te Ibn Mufarrig et son oevre'' , Me ? langes Massignon , Damas , 1957 , III , PP . 195 - 232 , and Caetani , Cronografia , III , P . 645 .