شيعيان زيديه « 1 »
شيعيان زيديّه هم نتوانستند در ايران موفقيت دايمى به دست آورند : هر چند در واقع موفق شدند ( در سال 864 ميلادى برابر 250 هجرى ) فرمانروايان بومى مازندران ( طبرستان واقع در جنوب بحر خزر ) را از آنجا برانند « 2 » و خود دولت مستقلّى تأسيس كنند ( اين دولت در آغاز با تشكيلات زيديه در يمن كه براى به دست آوردن حكومت آنجا پيكار مىكرد مربوط بود ) ، ولى اختلاف بين طرق مختلف ، كه ابتلاى قديمى تمام شيعيان است ، و نيز منازعات داخلى « 3 »
هامش
( 1 ) - فرقههاى بزرگ شيعيان ، تازه پس از سپرى شدن قرونى توانستند به صورت جمعيتهاى بزرگى متشكل گردند . در عين حال سير پارهاى از عقايد آنان موجب اين است كه ، فراخور گنجايش اين كتاب ، در اينجا دربارهء ، فرق سهگانهاى كه در قرن هشتم و نهم ميلادى ( برابر با دوم و سوم هجرى ) پايه و اساسى پذيرفتند به طور مستقل و جداگانه ، صحبت گردد . دربارهء اختلافات مذهبى آنان رجوع كنيد به ابن حزم ، ج 2 ، ص 112 و ج 4 ، ص 92 - 94 و 178 تا 188 برابر با :Friedlander I 30 , 73 - 80 ; 40 - 73 ; II 10 f . , 129 - 159 , 21 - 129 .؛ - و نيز شهرستانى ( فهرست : 250 ) ، ج 1 ، ص 195 تا ج 2 ، ص 33 ؛ - ابو محمد الحسن بن موسى النوبختى :
كتاب . فرق الشيعة ، به تصحيح و تذييل :Hellmut Ritter , Konstantinopel 1931 ( Bibliotheca Islamica IV )، عباس اقبال براساس اين كتاب و ساير كتب ، فهرست و اطلاعات ثمربخشى به دست مىدهد : كتاب خاندان نوبختى ، صفحات 246 تا 267 ؛ - عبد القاهر البغدادى : الفرق بين الفرق ، به تصحيح م . بدر ، قاهره ، 1328 هجرى . در مورد اين كتاب و ساير ترجمهها ، رجوع كنيد به :Brockelmann , GAL I 385 und I 666 f .؛ - و نيز : مفاتيح العلوم ( فهرست : 268 ) ، ص 30 تا 34 وSadighi 63 f .( 2 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 177 .
( 3 ) - طبرى رديف 3 ، ص 1940 .