كه بعد از او مردمان به آن عمل نموده باشند و اين هنگام او را مثل ثواب عاملان آن باشد بىآنكه از اجور ايشان چيزى كم شود به او دهند ، و از سنت سيئه كه بندگان پس از آن بر آن اقدام كرده باشند و اين هنگام او را مانند عذاب آنها باشد بىآنكه نقصى در روز و عقاب ايشان واقع شود چنان كه از عبد اللَّه بن مسعود روايت كردهاند كه
( ما قدمت من خير أو شر و ما أخرت من سنة حسنة استن بها بعده فله أجر من اتبعه من غير أن ينقص من أجورهم شيء او سنة سيئة عمل بها بعده فعليه و زر من عمل بها من دون ان ينقص من اوزارهم شيء )
و مؤيد اينقولست كه در اخبار آمده كه سائلى در مجلس حضرت رسالت پناه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم سؤال كرد و هيچكس از حضار مجلس چيزى به او نداد و همه كس ساكت شدند يك بار ديگر طلب چيزى كرد يك كس به او چيزى داد و مردمان چون ديدند كه او تصدق كرد همه او را عطاء كردند پس آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود
من استن خيرا فاستن به فله أجره و مثل اجور من اتبعه غير منقص من اجورهم ، و من استن شرا فاستن به فعليه و زره و مثل اوزار من اتبعه غير منقص من اوزارهم
حذيفه يمانى آنجا حاضر بود اين آيه تلاوت فرمود ( علمت نفس ما قدمت و أخرت ) گفتهاند كه معنى آنست كه داند هر نفسى كه چه كرده از اول عمر تا آخر عمر آن گه خطاب رسد بكافر .
( 6 ) - * ( يا أَيُّهَا الإِنْسانُ ) * اى آدمى * ( ما غَرَّكَ ) * چه چيز بفريفت ترا * ( بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ ) * بپروردگار بزرگوار خود كه كافر شدى و جرأت نمودى بر عصيان او ، ذكر كرم جهت مبالغه است .
در منع از اغترار چه محض كرم او مقتضى اهمال ظالم و تسويه موالى و معادى و مطيع و عاصى نيست چه جاى آنكه صفت قهر و انتقام به آن منضم باشد و اشعار است به آنچه شيطان انسان را به آن مغرور ساخته و به او گفته كه : ( افعل ما شئت فربك كريم لا يعذب أحدا و لا يعاجل بالعقوبة ) آنچه بكنكه پروردگار تو كريمرحيمهيچكس را عذاب نكند و بعقوبت معاجله ننمايد و دلالتست بر آنكه كثرت كرممستدعى جد است در طاعت او نه انهماك در عصيان او به جهت اغتراركرم يعنى مغرور نشود بكرم او سبحانه بر او بايجاد و اعطاى نعم و بعد از تمكين و تكليف او بتفضل او فريب نخورد و به جهت آن كافر و عاصى نگردد و اعتماد ننمايد بر آنكه فضل او كه علت باعثه است بر ايجاد و انعام او را عذاب نكند و او را به ثواب بنوازد چه اين امر منكر است و خارج از حكمت و لهذا حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم در وقتى كه اين آيه تلاوت نمود فرمود كه
غره جهله
و حسن گفته كه ( غره و اللَّه شيطانه الخبيث ) فضيل بن عياض را گفتند كه اگر در روز قيامت ترا سؤال كنند كه * ( ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ ) * تو چه جواب خواهى داد گفت خواهم گفت ( غرتنى ستورك المرخاة ) پرده هاى فرو
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 170
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٧٠