اولا قادر خواهد بود بر ايجاد او ثانيا ، و عدم عطف جملهء * ( فِي أَيِّ صُورَةٍ ) * الخ بر ما قبل به جهت آنست كه آن بيان « عدلك » است و جار و مجرور متعلق است به ( ربك ) اى وضعك فى بعض الصور و مكنك فيه ، يا بمحذوف اى ركبك حاصلا فى بعض الصور ، و محل آن نصب است بر - حاليت اگر متعلق بمحذوف باشد ، و ميتواند بود كه متعلق به « عدلك » باشد و حينئذ در كلمهء * ( أَيِّ ) * معنى تعجب باشد اى فعدلك فى صورة عجيبة و بعد از آن گفته باشد كه * ( ما شاءَ رَكَّبَكَ ) * اى ركبك ما شاء من التراكيب بمعنى تركيبا حسنا ، و بنا بر اين * ( ما ) * موصوله باشد نه زايده ، و قوله :
( 9 ) - * ( كَلَّا ) * ردعست از اغترار بكرم پروردگار يعنى باز ايستيد از اغترار بكرم خدا و توسل بتفضل او چه كرم و فضل او موجب شكر و طاعتست نه كفر و معصيت ، قوله :
* ( بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ ) * اضرابست از اغترار يعنى نه آنست كه باز ايستيد از كفر و عصيان بلكه تكذيب ميكنيد بروز معاد از روى عناد و تصديق نميكنيد به ثواب و عقاب يا تكذيب مينمائيد بدين اسلام كه بدتر است از طمع منكر كه اغترار است .
( 10 ) -
* ( وَإِنَّ عَلَيْكُمْ ) * و بدرستى كه بر شما يعنى بگفتار و كردار شما * ( لَحافِظِينَ ) * نگاه بانند از ملائكه .
( 11 ) - * ( كِراماً ) * بزرگان نزد خداى * ( كاتِبِينَ ) * نويسندگان روزنامه اعمال و اقوال شما .
( 12 ) - * ( يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ ) * مىدانند آنچه ميكنيد از نيك و بد ، يعنى از روى دانش مىنويسند ، در خبر است كه چون بنده طاعت كند فرشتهء دست راست شاد شود و بتعجيل تمام يكى را ده نويسد و چون معصيتى كند هر دو دلتنگ شوند فرشتهء دست چپ خواهد كه بنويسد آن ديگر گويد كه توقف كن ، پس تا هفت ساعت توقف نمايد تا باشد كه بنده پشيمان گردد و اگر در اين مدت بنده پشيمان نگردد و تايب نشود فرشتهء دست راست با فرشتهء دست چپ گويد كه آن را بر او بنويس كه جاهل بنده ايست ، و بدانكه ايراد اين كلام براى تحقيق آن چيزى است كه تكذيب آن ميكردند و رد آنچه متوقع بودند به آن از تسامح و اهمال در نكال ايشان در روز بعث يعنى شما تكذيب روز جزاء ميكنيد و احوال حساب را سهل مىدانيد و حال آنكه كاتبان اعمال شما را مىنويسند تا به آن جزاء داده شويد ، و تعظيم كتبه به اينكه ايشان بزرگاناند نزد خدا به جهت تعظيم روز جزاء است و اشعار بر آنكه نوشتن اعمال و ضبط آن از جلايل امور است نزد خدا ، و آيه دالست بر آنكه عباد محدث افعالند نه حق سبحانه زيرا كه اسناد فعل بايشان نموده و فرمود * ( يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ ) * .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 173
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٧٣