و منافقان را * ( أَعْرَضُوا عَنْه ) * بگردانند روى را از آن از روى تكرمة * ( وَقالُوا ) * و گويند مر لاغيان را * ( لَنا أَعْمالُنا ) * كه ما راست كردارهاى ما از حلم و صفح * ( وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ ) * و مر شما را است اعمال شما از سفاهة و لغو يا ما را است دين شما و شما را است دين شما و يا ما را است علم و شما راست سفه شما مراد آنست كه ما را از اعمال يكديگر سؤال نخواهند كرد بلكه هر يك از ما و شما را مجازات خواهند داد بر وفق آن * ( سَلامٌ عَلَيْكُمْ ) * سلامتيست از ما بر شما يعنى لغو شما را بلغو خود مقابله نميكنم مراد آنست كه ما در مقابل لغو شما لغو نميگوئيم بشما بلكه شما را از آن سالم ميداريم و گفتهاند اين سلام توديعست و مشاركة نه تحية يعنى ترك شما كرديم و شما را واگذاشتيم * ( لا نَبْتَغِي الْجاهِلِينَ ) * نمىطلبيم و نمىجوئيم صحبت جاهلان را و ارادهء مجالست بايشان و تخلق باخلاق ايشان نميكنيم چه مصاحبت با اشرار موجب بد ناميست در دنيا و بد فرجاميست در عقبى و متخلق شدن باخلاق ايشان موجب نكال و عقاب در حال و مال بلكه طالب حكما و علمائيم و بدانكه چون حق سبحانه ذكر رسول و قرآن فرمود و بيان كرد كه انزال قرآن بجهة هداية است بعد از آن بيان ميفرمايد كه هدايتى كه لطفست و اسبابى كه مقربست به نماز و ساير طاعت چون قدرت و عقل و تمكين و ازاحه علل مانعه و نصب ادلهء هاديه و مانند اين برسول تعلق ندارد چه وى بر بعضى از اينها قادر نيست و بعضى ديگر اگر چه مقدور او است اما چون نميداند كه كدامست كه مكلف را موجب مزية لطف باشد و مقرب او بطاعت پس تكليف اين نوع هدايت بر او نيست بلكه آنچه تعلق به او دارد همين دعوتست و اداء رسالت و اظهار معجزه بر وفق آن كما قال * ( إِنَّكَ ) * بدرستى كه تو اى محمد ( ص ) * ( لا تَهْدِي ) * راه نمىتوانى نمود بايمان * ( مَنْ أَحْبَبْتَ ) * آن را كه دوست ميدارى مراد بهدايت اينجا لطفيست كه نزد آن كسى اختيار ايمان كند و هيچكس بر اين قادر نيست مگر حقتعالى چه آن يا فعل او سبحانه است خاصة و يا باعلام او و هيچكس نميداند آن چيزى را كه صلاح بنده در آنست مگر حقتعالى و هدايتى كه مراد از آن دعوت باشد فعل حضرت رسالت است و اشار اليه بقوله وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ چه مراد به اين هدايتست كه آن دعوتست نه بمعنى لطف و اگر نه بين آيتين تناقض باشد حاصل كه حق سبحانه ميفرمايد كه تو بر اسباب هداية قدرت ندارى * ( وَلكِنَّ اللَّه ) * و ليكن خداى * ( يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ) * راه مينمايد بايمان و داخل ميسازد در اسلام بلطف و توفيق هر كه را خواهد از كسانى كه مستعد و طالب آنند * ( وَهُوَ أَعْلَمُ ) * و او داناتر است * ( بِالْمُهْتَدِينَ ) * به راه يافتگان يعنى به آنان كه استعداد آن دارند كه بشرف ايمان رسند از طالبان حق
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 89
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٨٩