فرمودى نكاح نمودى در قوله من اتبغيت ممن عزلت دلالتست بر آنكه حقتعالى مباح گردانيده بود براى آن حضرت ترك قسم در ازواج و يا آنكه تاخير بعضى از ايشان ميكرد از نوبهء آن و تقديم بعضى ديگر از ايشان مينمود در غير وقت نوبهء او و از ابن عباس و مجاهد نقلست كه معنى ذلك ادنى ان تقر عينهن آنست كه ازواج چون دانستند كه تو ايشان را رد خواهى كرد بفراش خود بعد از اعتزال ايشان چشم ايشان روشن خواهد شد و غمگين نخواهند شد از عزل و راضى خواهند بود به آنچه در حق ايشان به جامى آرى از تسويه و تفضيل بجهة علم ايشان به آنكه طلاق ايشان نخواهى گفت جبائى گفته كه معرفت ايشان به آنكه در عزل يكى از ايشان ترا جايز است رجوع به او موجب خوشحالى ايشانست و گويند نزول رخصت از جانب خدا سبب خوشحالى ايشانست و رضاى ايشان به جهت علم ايشان به آنكه به جهت اين اطاعت به ثواب ابدى خواهند رسيد و اگر اين حكم از قبل تو ميبود محزون ميشدند و آن را حمل مىكردند بر ميل تو ببعضى از ايشان و خداى داناست به آنچه در قلوب شما است از رضا و سخط و ميل بعضى نسا دون بعضى و او عالمست بمصالح عباد و حليم در ترك معاجلهء ايشان بتوبه انتها كلام صاحب المجمع و صاحب كنز العرفان آورده كه آيه محتمل چند وجهست يكى آنكه طلاق دهى هر كه را خواهى از ازواج و ترك كنى از هر كه اراده كنى دوم خوانى هر كه را خواهى بفراش خود و تبعيد نمايى از آن هر كه را خواهى سيم تاخير كنى هر كرا خواهى و قسمت او را مرغى ندارى و ايواى نما هر كرا خواهى و حق قسمت او را رعايت نمايى پس ارجاء سوده و جويريه و ميمونه و صفيه و ام سلمه و حبيبه فرمود و قسمت را ميان ايشان بر رفق مشيت خود عمل نمود و ايواى عايشه و حفصه و ام سلمه و زينب فرمود و قسمت را ميان ايشان تسويه نمود پس آيه دالست بر عدم وجوب قسمت بر آن حضرت و بدان كه اين از خواص آن حضرت است و قسمى كه از آن حضرت نسبت ببعضى ازواج واقع شده بر سبيل تفضيل بوده و طلب رعايت عدل تا وى را به خود نسبت ندهند و اين قول مشهور است نزد اصحاب ما چهارم آنكه اين راجع به واهبان است اى ترجى من تشا عمن الواهبات و تؤوى اليك من تنشاء منهن و قوله ذلك اشارتست به اين معنى كه تخيير ميان تاخير و ايوا اقربست بخوشحالى و عدم حزن و حصول رضاى ايشان چه همه ايشان در اين حكم مساويند پس اگر تو ميان ايشان تسويه نمايى بر سبيل تفضل خواهند شناخت و مزية احسان از جانب تو و اگر ترجيح كنى بعضى از ايشان را بر بعضى از حكم خدا خواهند دانست و قلوب ايشان به جهت آن مطمئن خواهد بود به آنكه غير مطلقهاند و نزد بعضى ذلك اشارتست بجواز رد معزولان بفراش يعنى علم زنان به اين موجب علم ايشان خواهد بود به اينكه غير مطلقهاند و راجى خواهند بود به آنكه بدولت فراش رسند آوردهاند كه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 313
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣١٣