خطاب برسول كرده مىفرمايد كه * ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ ) * اى پيغمبر برگزيده * ( إِنَّا أَحْلَلْنا لَكَ ) * بدرستى كه ما حلال كردهايم براى تو * ( أَزْواجَكَ ) * زنان ترا * ( اللَّاتِي آتَيْتَ ) * آنها كه دادهء * ( أُجُورَهُنَّ ) * مهر هاى ايشان را تسميهء مهر به اجر به جهت آنست كه اجرتست بر بضع و تقييد احلال باعطاى مهر جهت ايثار طريق افضلست نه براى توقف حل بر آن هم چنان كه تقييد احلال مملوكه بمسبيه بقوله * ( وَما مَلَكَتْ يَمِينُكَ ) * و حلال ساختيم بر تو آن چيزى را كه مالك شده است دست تو يعنى مملوكات ترا * ( مِمَّا أَفاءَ اللَّه عَلَيْكَ ) * از آنچه باز گردانيده است خداى تعالى بر تو از غنايم مشركان چون صفيه كه از غنايم خيبر است و ريحانه كه از غنايم بنى قريظه است و امثال ايشان از ماريه و جويريه و افضليت مملوكات مسببه بر مملوكات مشترات بجهة عدم تحقيق به دو امر اينهاست و عدم تيقن مشترى سبب تملك بايع به آن بخلاف مسبيه كه سبب ملكية آن متيقن است پس احل و اطيب باشد و همچنين چون نكاح مهاجرات افضلست از غير از اينجهت تقييد قرائب به آن نموده فرمود كه * ( وَبَناتِ عَمِّكَ ) * و حلال گردانيدهايم ترا دختران عم تو * ( وَبَناتِ عَمَّاتِكَ ) * و دختران عمه هاى تو از اولاد عبد المطلب كه از قريشند * ( وَبَناتِ خالِكَ ) * و دختران خال تو * ( وَبَناتِ خالاتِكَ اللَّاتِي ) * و دختران خالهاى تو از اولاد عبد مناف ابن زهره * ( هاجَرْنَ مَعَكَ ) * از زنان كه هجرت كردهاند با تو و محتملست كه قيد احلال مذكورات بهجرت در حق آن حضرت باشد خاصة و از جمله خصايص او و قول ام هانى ( رض ) كه مرا رسول خدا ( ص ) خطبه فرمود و من اجابت كردم و عقد نابسته اين آيه آمد رسول ( ص ) فرمود كه تو بر من حرامى زيرا كه با من هجرت نكردى شاهد اينقولست و در مجمع گفته كه نزول اين آيه قبل از تحليل غير مهاجرات بود و بعد از آن شرط هجرت در تحليل منسوخ شد و قوله * ( وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً ) * منصوبست به شريطهء تفسير يعنى زن مؤمنه * ( إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَها لِلنَّبِيِّ ) * اگر بخشد نفس خود مر پيغمبر را * ( إِنْ أَرادَ النَّبِيُّ ) * اگر خواهد پيغمبر * ( أَنْ يَسْتَنْكِحَها ) * آنكه طلب نكاح كند او را يا عطفست بر ما سبق يعنى حلال گردانيديم زنى را كه نفس خود را ببخشد و بنا بر اين تقييد ان بان استقباليه دافع آن نمىشود زيرا كه مراد باحلال اعلامست بحل و تقدير اينكه اعلمناك حل امرأة مؤمنة تهب نفسها لك و لا تطالب مهرا ان انفق يعنى اعلام تو كرديم حلال شدن زن گرونده به خدا و رسول كه به بخشد نفس خود را به تو و طلب مهر نكند اگر اتفاق افتد و لهذا امرأة بطريق نكره واقع شده خلاصهء كلام
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 308
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٠٨