آنست كه اگر اتفاقا زنى نفس خود را به تو هبه كند بر تو حلال خواهد بود بدون صيغهء نكاح بدانكه ان ثانيه شرط اولست در استيجاب حل زيرا كه هبهء مرأة نفس خود را به پيغمبر موجب حل آن نميشود مگر بارادهء آن حضرت نكاح او را چه ارادهء وى جارى مجراى قبولست و استنكاح بمعنى طلب نكاح است و رغبت در آن و قوله * ( خالِصَةً لَكَ ) * مصدر مؤكد است چون وعد اللَّه و صبغة اللَّه و فاعله بمعنى مصدر شايعست چون عافية و كاذبة اى خلص احلالها و احلال ما احل لك على القيود المذكورة خلوصا لك يعنى خالص كرده شده است احلال آن امرأة و احلال آنچه حلالگردانيديم براى تو بر قيد هايى كه مذكور شد خالص شدنى براى تو و ميتواند بود كه حال باشد از ضمير وهبت يا صفت مصدر محذوف اى هبة خالصة يعنى اگر زن مؤمنه ببخشد نفس خود را به تو در حالتى كه خالص باشد به تو جايز است ترا استنكاح آن و يا اگر ببخشد بخشيدنى كه خالص است مر ترا * ( مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ) * بجز مؤمنان ظاهر آيه دالست بر آنكه از مخصوصات حضرت است كه زنى را به مجرد هبه بيمهر نكاح كند و مؤمنان را جايز نيست مگر بصيغهء عقد يا ملك در انوار گفته كه اصحاب ما به اين احتجاج آوردهاند بر آنكه نكاح منعقد نميشود بلفظ هبه زيرا كه لفظ تابع معنى است و آن مختص است بپيغمبر پس لفظ نيز مختص به آن حضرت باشد و اينقول موافق علماى اماميه است و در كشاف گفته كه ابو حنيفه استشهاد نمود به اين آيه بر جواز عقد نكاح بلفظ هبه زيرا كه رسول و امت يكسانند در احكام الا فيما خصه
الدليل و شافعى گفته كه اين استشهاد صحيح نيست زيرا كه رسول ( ص ) مخصوص شده بمعنى هبه و لفظ آن زيرا كه لفظ تابع معنى است و مدعى اشتراك در لفظ دون معنى محتاج بدليلست و بنا بر مذهب ابو حنيفه به هبه مهر لازمست بر پيغمبر زيرا كه آن در معنى نكاح است نسبت به پيغمبر اما نسبت بامت مهر لازم نيست زيرا كه آن در معنى نكاح نيست نسبت بايشان و عدول از خطاب بغيبت بلفظ نبى و تكرار آن و بعد از آن رجوع از آن بخطاب ايذانست به آنكه اين مخصوص است به آن حضرت به جهت شرف نبوت و تقرير است براى استحقاق او به اين كرامت و علما را خلاف است در وقوع اين صورت از ابن عباس و قتاده روايتست كه اين صورت اتفاق نيفتاده و اما اشهر آنست كه اين هبه واقع شده از زينب بنت خزيمهء انصاريه كه او را ام المساكين گفتندى و امام زين العابدين ( ع ) فرموده كه واهبه ام شريك بنت جابر اسديه بود و نزد قتاده ميمونه بنت حارث و نزد عروة بن زبير خوله بنت حكيم و در تبيان گفته كه ام سهل بوده از بنى اسد و كسانى كه قايلند كه واهبه زينب بوده مىگويند كه اين صورت در ماه رمضان بوده در سال سيم از هجرت و شش ماه در حرم محترم آن حضرت بوده و در ربيع الاخر در سال چهارم وفات يافته و نزد اهل سير هبه از ام شريك واقع شده و دولت عقد در نيافته و در كنز آورده كه آيه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٠٩