واقع شده و اين مرويست از ابى جعفر و ابى عبد اللَّه ( ع ) و در بعضى اخبار آمده كه جمعى منافقان گفتند كه ( ما بال محمد يتزوج بنسائنا و لا يتزوج بنسائه ) چرا محمد ( ص ) زنان ما را نكاح كند و ما زنان او را بنكاح خود در نياوريم حقتعالى به جهت رد قول ايشان فرمود كه ازواجه امهاتهم و ازواج اطهار رسيد ابرار امهات شما اند پس نكاح ايشان بر شما حرام باشد مرويست كه زنى عايشه را گفت يا امه اى مادر عايشه گفت ( لست لك بام انما انا ام الرجال ) من مادر تو نيستم بلكه من مادر مردانم و جايز نيست كه اخوان و اخوات و ازواج آن حضرت را از اخوال و خالات مؤمنين گويند از قتاده مرويست كه در صدر اسلام بهجرت و موالات و مواخات ميراث ميگرفتند و حقتعالى نسخ آن فرموده بقوله * ( وَأُولُوا الأَرْحامِ ) * و خويشاوندان * ( بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ ) * برخى از ايشان سزاوارترند در توارث * ( فِي كِتابِ اللَّه ) * در لوح محفوظ يا در آنچه فرستاده از قرآن يعنى آيهء مواريث و يا در اين آيه و يا آنچه حقتعالى مكتوب و مفروض ساخته كقوله كتاب اللَّه عليكم و بر هر تقدير ايشان احقند بميراث * ( مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ) * از گرويدگان يعنى انصار * ( وَالْمُهاجِرِينَ ) * و از مهاجران كه پيغمبر با ايشان برادرى داده و يا از مؤمنان متراخى و از مهاجران مكه و مدينه اين بيان اولوا الارحام است يعنى اقربا از اين گروه مذكوره اولىاند از جانب مؤمنين و مهاجرين بلكه ميراثبرنداز يكديگر و ميتواند بود كه من از براى ابتداى غايت باشد يعنى اولوا الارحام به حق قرابت اولى بميراثند از مؤمنان به حق ولايت در دين و از مهاجران به حق هجرت آيه دليلست بر آنكه با وجود آيا و اولاد اخوان و اخوات را ميراث نميرسد زيرا كه آنها اقربند در طبقهء اولى و همچنين طبقهء ثانيه كه اخوهاند اقرب است از ثالثه كه عمومت و خؤلهاند پس اولى به ارث باشند از ثالثه و قوله * ( إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا ) * مستثنى است از اعم عام در معنى نفع و احسان كما تقول القريب اولى من الاجنبى الا فى الوصية به اين معنى كه قريب احق است از اجنبى در هر نفع از ميراث و هبه و هديه و صدقه و غير آن مگر در وصيت پس معنى آيه آنست كه اولوا الارحام بعضى از ايشان اولىاند و احق ببعضى در جميع اموال شما مگر آنكه بكنيد * ( إِلى أَوْلِيائِكُمْ ) * با دوستان خود از مؤمنين و مهاجرين * ( مَعْرُوفاً ) * نيكويى يعنى وصيت كنيد بعضى از مال خود را براى هر كه دوست داريد و يا در حال حيات از اموال خود چيزى بدوستان خود بخشيد و تعديهء تفعلوا بالى جهت آنست كه در معنى اعطاى نعمت و احسانست و ميتواند بود كه استثناى منقطع باشد و معنى
اينكه ليكن فعل شما به اولياى مؤمنين و برادران دينى خود از آنچه معروف الحسن بود در شرع جايز است و غير ممنوع و بر هر تقدير مراد وصيت رجلست براى اخوان دينى و نسبى خود و
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 252
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٥٢