ناطقست به آن * ( فَلا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ ) * پس مشتاب بر ايشان يعنى به عذاب ايشان تعجيل مكن تا هلاك شوند و مستريح شوى تو و مؤمنان از شرور ايشان و پاك گردد زمين از فساد ايشان * ( إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ ) * جز اين نيست كه ميشماريم براى ايشان ايام اجال ايشان را * ( عَدًّا ) * شمردنى كه در آن غلط نيست و هر گاه كه آن ايام محصوره و انفاس معدوده ايشان كه ما حصر وعد آن ميكنيم منقضى گردد بر ايشان فرود آيد آنچه مقرر شده از انواع عذاب و عقاب مراد آنست كه چون ايام و انفاس محصورهء محدوده ايشان
در سرعت انقضا مانند ساعتى است پس خوش حال باش و تعجيل منماى در نزول عذاب بر ايشان و مانند اينست قوله تعالى وَلا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ و اين از ابلغ وعيد است و بعضى گفتهاند كه معنى آنست كه ما ميشماريم اعمال ايشان را و ضبط آن ميكنيم و بر وفق آن همه را جزا و سزا خواهيم داد و مرويست كه ابن عباس چون اين آيه را بخواند بگريست و گفت اخر العدد خروج نفسك اخر العدد فراق اهلك اخر العدد دخول قبرك و در خبر است كه ابن سماك كه واعظ كوفه بود و معروف كرخى در مجلس او بشرف توبه رسيده بود و مرتبهء عاليه يافته روزى نزد مامون اين آيه را بخواند و گفت ( اذا كانت الانفاس بالعدد و لم يكن لها بالمدد فما اسرع ما تنفد ) بعد از آن در وعدهء اهل تقوى ميفرمايد كه * ( يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ ) * روزى كه فراهم آريم پرهيزكاران را و جمع كنيم * ( إِلَى الرَّحْمنِ ) * بسوى خداوند بسيار بخشاينده كه مامور ساخته ايشان را برحمت خود يعنى بسوى جنت خود كه دار كرامت است * ( وَفْداً ) * در حالتى كه وارد شوندگان باشند بر او سبحانه يعنى بر منازل قرب خود كه در بهشت داشته باشند هم چنان كه وافدان را بدرگاه ملوك مىبرند ايشان منتظر كرامت و انعامند از ملوك و گفتهاند كه وفد او ركبانا يعنى در حالتى كه ايشان سواران باشند بر ناقه هاى بهشت مراد آنست كه ايشان را سواره ببهشت برند و در خبر آمده كه
يركبون على ضحاياهم
ايشان بر قربانيهاى خود سوار ميشوند و از امير المؤمنين ( ع ) روايتست كه
و ما يحشرون و اللَّه على ارجلهم و لكنهم على نوق رحالها ذهب و على نجايب سروجها ياقوت
به خدا سوگند كه ايشان را حشر نكنند بر قدمهاى ايشان يعنى پياده بلكه محشور شوند بر بالاى شتران كه پالانهاى آنها از زر باشد و بر اسبهاى نجيب كه زينهاى آنها از ياقوت بود و آن چنان ايشان را ببهشت در آرند و اگر خواهند طيران كرده بر موضع خود نشينند و صالح بن محمد نيز از امير المؤمنين ( ع ) روايت كرده كه آن حضرت فرمود
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 437
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٣٧