كه فرمود
نحن عنينا
بها از اين آيه ما را خواستهاند يعنى اين آيه در حق ما نازل گشته و اينمعنى از شيمه و خصال ما است و بدانكه گريه نزد تلاوت يا استماع قرآن از جمله مسنونات مؤكده است و مرويست از حضرت رسالت ( ص ) كه
اتلوا القرآن و ابكوا فان لم تبكوا فتباكوا
يعنى قرآن خوانيد و بگرييد و اگر نتوانيد خود را به تكليف بر گريه داريد صالح مر بنى رحمة اللَّه فرموده كه در خواب قرآن بر حضرت رسول ميخواندم فرمود
يا صالح هذا القراءة فاين البكاء
اى صالح اين قرائت است گريهء آن كو و شبههء نيست كه گريه لازم شوقست در كلام دوست چه هر گاه آتش شوق در كانون دل برافروخته گردد از ديده آب و خون ريختن گيرد وَإِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ و از حضرت رسالت ( ص ) روايتست كه
ان القرآن نزل بحزن و اذا قرأتموه فتحازنوا
بدرستى كه قرآن بحزن و اندوه نازل شده پس هر گاه كه قرائت آن كنيد خود را بر حزن داريد و آن حضرت هر گاه كه تلاوت ميفرمود دعايى كه مناسب آن بود در سجده ميخواند پس اگر آيهء الم سجده ميخواند ميگفت
اللهم اجعلنى من الساجدين لوجهك المسبحين بحمدك و اعوذ بك ان اكون من المستكبرين عن امرك
و اگر به سجده سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى ميرسيد ميفرمود كه
اللهم اجعلنى من الباكين اليك الخاشعين لك
و اگر اين آيه را ميگفت
اللهم اجعلنى من عبادك المنعم عليهم المهديين الساجدين لك الباكين عند تلاوة آياتك
اين سجده پنجم است از سجدات قرآنى و بعضى از اكابر امت گفتهاند كه اينسجده كه به جهت تلاوت آيات رحمانى وقوع مييابد سجود انعام عام است و گريهء كه متفرع بر او است گريهء فرح و سرور چه رحمت رحمانيت مقتضى لطف و رافت است و موجب تحبب و مسرت پس نتيجه آن طربست نه اندوه تعب بدانكه حق سبحانه ذكر پيغمبران و صالحان امم كرد و از افعال و اقوال ايشان اخبار كرد بعد از آن از حال فساق و فجار كه بعد از ايشان پيدا شدند خبر ميدهد كه * ( فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ ) * خلف به سكون لام بمعنى عقب طالح است و بفتح لام بمعنى عقب صالح خلف سوء و خلف صدق به سكون لام اول و فتح لام ثانى در رسيدند از پس ايشان فرزندان بد كه از فرط غفلت و جهالت * ( أَضاعُوا الصَّلاةَ ) * فرو گذاشتند نماز را يعنى ترك كردند * ( وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ ) * و پيروى كردند آرزوهاى نفس را از انواع معاصى چون شرب خمر و زنا و استحلال محرمات و امثال آن از ابن عباس مرويست كه اينها يهودند كه از اولاد انبيا بودند و ترك صلاة مفروضه كردند و شرب خمر كردند و نكاح خواهر پدرى را حلال دانستند و از مجاهد و قتاده مرويست كه مراد فساق اين امتند تا روز قيامت و ابن مسعود و ابراهيم و عمر بن عبد العزيز و ضحاك بر آنند كه مراد باضاعة صلاة تا خير آنست از مواقيت آن نه ترك آن و اينقول اخير از ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز مرويست ابو سعيد خدرى در اين آيه از رسول ( ص ) روايت كرده كه اينجماعت كه اضاعهء صلاة نمايند پس از شصت سال از هجرت من پيدا شوند و از
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 419
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٩