آن بيان حقية قرآن مىكند كه مصدر احكام شرايع اسلامست و ميفرمايد كه * ( إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ ) * بدرستى كه اين قرآن * ( يَهْدِي لِلَّتِي ) * راه نمايد طريقهء اسلام را * ( هِيَ أَقْوَمُ ) * كه آن راستتر است و پاينده تر از همه طريقها و ملتها و نيكوترين مذهبها * ( وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ ) * و مژده ميدهد قرآن مر گروندگان را * ( الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ ) * كه ميكنند عملهاى شايسته * ( أَنَّ لَهُمْ ) * به آنكه مر ايشان راست * ( أَجْراً كَبِيراً ) * مزدى بزرگ كه آن بهشت نعيم است
* ( وَأَنَّ الَّذِينَ ) * و نيز بشارت ميدهد مؤمنان را به آنكه آنان كه * ( لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ ) * نميگروند بسراى آخرت * ( أَعْتَدْنا لَهُمْ ) * آماده كردهايم براى ايشان * ( عَذاباً أَلِيماً ) * عذابى دردناك يعنى آتش دوزخ پس مؤمنانرا دو بشارتست يكى ثواب ايشان كه جنة نعيم است و ديگر عقاب اعداى ايشان كه عذاب اليم است * ( وَيَدْعُ الإِنْسانُ ) * و دعا مىكند آدمى و ميخواند خداى را در وقت غضب و ضجارت * ( بِالشَّرِّ ) * ببدى بر نفس خود و اهل و مال خود * ( دُعاءَه بِالْخَيْرِ ) * مثل دعا كردن و خواندن خداى را بنيكويى كه اگر خدا آن را اجابت نكند او با اهل و عيال خود مستاصل شود و ليكن بفضل و رحمة واسعهء خود اجابت آن نميكند گويند مراد نضر بن حارث است كه عذاب را از خدا بدعا ميخواست كه فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ و گفتهاند كه معنى آنست ميشتابد در طلب محظورات همچه شتابيدن او در طلب مباحات * ( وَكانَ الإِنْسانُ ) * و هست آدمى * ( عَجُولًا ) * بسيار شتاب كننده در دعا بىتامل از سوء عاقبت آن يا تعجيل دارد در انقلاب از حالى بحالى نه در سراء تحمل دارد و نه در ضراء و نه در گرما شكيبا و نه در سرما از سلمان فارسى نقل است كه حقتعالى در حين خلق آدم اول سر او را بيافريد كه محل حواس است تا آدمى نگويد كه ديگر اعضاى او چگونه مخلوق مىشود چون نماز عصر در رسيد گفت
اللهم عجل خالقى قبل غروب الشمس
بار خدايا تعجيل فرما بآفريدن من پيش از آنكه آفتاب فرو رود عبد اللَّه عباس فرموده كه چون روح او بناف رسيد خواست كه بنشيند نتوانست بيفتاد و ذلك قوله * ( وَكانَ الإِنْسانُ عَجُولًا ) * بعد از آن در بيان قدرت باهره و حكمة بالغه خود ميفرمايد كه * ( وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ) * و گردانيديم شب و روز را * ( آيَتَيْنِ ) * دو علامت كه دلالت ميكنند بتعاقب يكديگر بر نسق واحد با امكان غير آن بر قدرت حكيم مطلق جلت قدرته * ( فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ ) * پس محو كرديم آيتى را كه شب است يعنى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 260
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٦٠