روز قيامت * ( الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * آنان كه شرك آوردند * ( الْعَذابَ ) * عذاب دوزخ را و دراندازند ايشان را بدوزخ فرياد برآرند و از مالك دوزخ تخفيف عذاب طلبند * ( فَلا يُخَفَّفُ ) * پس سبك كرده نشود * ( عَنْهُمْ ) * از ايشان عذاب دوزخ * ( وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ ) * و نه ايشان مهلت داده شوند يعنى زمانى ايشان را مهلت ندهند و بىعذاب نگذارند * ( وَإِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا ) * و چون ببينند آنان كه شرك آوردند * ( شُرَكاءَهُمْ ) * انبازان خود را يعنى بتان كه ايشان را شريك خدا ميگفتند يا شياطين جن و انس كه شريك ايشان شده بودند در كفر و ايشان را بر كفر داشتهاند * ( قالُوا رَبَّنا ) * گويند مشركان اى پروردگار ما * ( هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا ) * اين گروهند شركاء ما * ( الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا ) * آنان كه بوديم ما كه ايشان را ميپرستيديم * ( مِنْ دُونِكَ ) * بدون تو و يا فرمان ايشان ميشنيديم در كفر اين اعتراف ايشان باشد به آنكه در اين امر مخطى بودند * ( فَأَلْقَوْا ) * پس بيفكنند و القا كنند * ( إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ ) * بسوى همه ايشان سخن را يعنى خداى بتان را گويا گرداند تا زود ايشان را جواب دهند و يا شياطين ايشان را گويند * ( إِنَّكُمْ لَكاذِبُونَ ) * بدرستى كه شما دروغ گويانيد يا شما ما را نميپرستيديد بلكه هواى خود را پرستش ميكرديد هرگز ما شما را نفرموديم بپرستش خود و مصداق وجه ثانى است قوله كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ و مقوى وجه اول قوله وَما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي و در تبيان آورده كه نصارى و يهود و بنى مدلج چون عيسى و عزير و ملائكه را در بهشت بينند وقتى كه خود در دوزخ باشند گويند خدايا ما اينان را ميپرستيديم بامر ايشان پس آن دو پيغمبر و فرشتگان گويند شما دروغ مىگوييد ايشان شرمنده و مخذول گردند و حجة بر ايشان لازم شود انديشه ديگر كنند * ( وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّه ) * و بيفكنند بخداى * ( يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ ) * در آن روز صلح را يعنى از در صلح در آيند به اين وجه كه معترف شوند بگناه و گردن نهند حكم خداى را يا اسلام آرند و هيچ كدام سود ندارد بعد از استكبار ايشان از دين در دنيا * ( وَضَلَّ عَنْهُمْ ) * و گم گردد از ايشان يعنى باطل و زايل شود * ( ما كانُوا يَفْتَرُونَ ) * آنچه بودند كه دروغ بر ميبافتند از شفاعت بتان و دستگيرى ايشان چه بجاى شفاعت از ايشان تبرى و شناعت بينند و نيز از حال مشركان در آن روز خبر ميدهد * ( الَّذِينَ كَفَرُوا ) * آنان كه نگرويدند به خدا * ( وَصَدُّوا ) * و باز داشتند مردمان را * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * از راه خدا يعنى از ايمان بوحدانيت حق تعالى و نبوت حضرت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 213
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢١٣