من است يعنى پيرو من كسى است كه آن را نخورد * ( إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ ) * مگر آن كس كه اغتراف كند و بدست بر دارد * ( غُرْفَةً بِيَدِه ) * يك كف آب را بدست خود اين استثنا است از فمن شرب و تقديم جمله ثانيه بر آن بجهة عنايتست مانند تقديم صائبون بر خبر در كريمهء إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصارى مَنْ آمَنَ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صالِحاً فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ و معنى استثنا رخصت است در قليل نه در كثير آوردهاند كه حق سبحانه بقدرت كاملهء خود جوى آب در راه ايشان بديد آورده و چون لشگر در آن هواى گرم با عطش غالب بدان جوى رسيدند * ( فَشَرِبُوا مِنْه ) * پس بياشاميدند از آن جوى زياده از غرفه مراد بشرب كروع است كه بمعنى آب خوردن است بدهن بيواسطه چيزى چه اين اصل است در شرب و تعميم آن بجهة آنست كه تا استثنا به آن متصل شود و يا آنكه معنى آنست كه افراط كردند در شرب * ( إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ) * مگر اندكى از ايشان كه سيصد و سيزده بودند و بروايتى سه هزار و يا يكهزار و بيك كف آب اختصار كردند همه از آن غرفه سيراب شدند و همه مطهره هاى ايشان از بقيه غرفه پر شدند و آنان كه زياده از غرفه آشاميدند لبهاى ايشان سياه گشت و تشنگى بمثابهء غلبه كرد كه هر چند بيشتر خوردند تشنه تر شدند و بر كنار جوى مانده از لشگر باز ماندند و شرف فتح و نصرت در نيافتند سلمى فرموده كه اهل معرفت در ضمن اينقصه مثلى ز براى دنيا و اهل آن فهم كردهاند بر اينوجه كه قوم طالوت سالكانند كه متوجه مقاتله لشگر جالوت نفس و هوا شدند و آن جوى آب مال و متاع دنياى فانيست هر كه در آن بحرص تمام خوض نمايد و زياده از آنكه ضرورت معاش است اخذ كند به علت استسقاى حرص گرفتار شده هر چند بيشتر بدست آرد رغبتش بجمع آن افزون گشته اطمينان نيابد و چنين كس بر لب نهر دنيا مانده از دولت غزا كردن با لشگر هوا محروم و بى بهره است و هر كه از جوى دنيا به كف آبى قانع شود يعنى به مقدار خورش و پوشش كه از آن چارهء نباشد خورسند گردد حق سبحانه او را بقرب خويش مؤيد گردانيده از روى معنى مستغنى سازد و اكثر تفاسير آوردهاند كه بقول اصح و اكثر آنها كه بغرفه اختصار كردند سيصد و سيزده بودند
لقوله ع انتم اليوم على عدد اصحاب طالوت حين عبروا النهر و ما جاوزه الا مؤمن
يعنى حضرت رسالت ( ص ) در روز بدر فرمود كه شما امروز بر عدد اصحاب طالوتيد در حينى كه از آب عبور كردند و هيچكس از ايشان از آب نگذشت مگر مؤمن موحد و باتفاق علما اصحاب بدر سيصد و سيزده بودند و در آخر الزمان نيز هر گاه سيصد و سيزده مرد مؤمن متفق الكلمه پيدا شوند مهدى آل محمد صلى اللَّه عليه و آله اجمعين ظهور نمايد حاصل كه اصحاب غرفه با صحة و قوة تمام با طالوت از آب عبور كردند و غير ايشان بيمار و شكسته حال شده نتوانستند كه عبور نمايند همانجا بماندند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 67
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٦٧