* ( فَلَمَّا جاوَزَه ) * پس آن هنگام كه عبور كرد از آن جوى * ( هُوَ ) * طالوت * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * و آن كسانى كه ايمان آورده بودند و قول او را تصديق نموده معه بگذشتند با او * ( قالُوا ) * گفتند با يكدگر * ( لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ ) * نيست ما را توانايى امروز * ( بِجالُوتَ وَجُنُودِه ) * بجالوت و لشگريان او و قولى آنست كه از آن لشگر هفتاد و شش هزار از جوى نگذشتند و چهار هزار كه عبور كردند چون چشم ايشان بر لشگر جالوت افتاد سه هزار و ششصد و هشتاد و هفت بجهة كثرة و قوت ايشان ترسان شده گفتند ما طاقت حرب جالوت نداريم و سر فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ بمنصبهء ظهور آمد و از اينجا معلوم مىشود كه قلت در مظان خير است و كثرت در مضان شر و حق سبحانه در بسيار مواضع قرآن قلت را بخير منعوت ساخته و كثرت را به سمت شر متسم گردانيده و من ذلك قوله وَقَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ و قوله إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَقَلِيلٌ ما هُمْ و قوله وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ و قوله * ( فَشَرِبُوا مِنْه إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ) * بعد از آن از قول اصحاب عبور كه بقلت موصوف بودند خبر ميدهد كه * ( قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ ) * گفتند آنان كه متيقن بودند و بيقين مىدانستند * ( أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّه ) * آنكه ايشان ملاقات كنندگانند يعنى بينندهاند جزا دادن خداى را و توقع آن داشتند كه بعد از شهادت رسندگانند ببهشت و ظن بمعنى يقين در كلام عرب شايع است چنان كه در اوايل اين سوره بحيز تحرير در آمد و اين جماعت سيصد و سيزده تن بودند از لشگريان طالوت كه از روى تيقن و خلوص اعتقاد گفتند كه * ( كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ ) * بسيارى از گروه اندك از مؤمنان * ( غَلَبَتْ ) * غالب شده اند * ( فِئَةً كَثِيرَةً ) * بر گروه بسيار از اهل كفر و عدوان * ( بِإِذْنِ اللَّه ) * بعون و نصرت و مددكارى خدا * ( وَاللَّه مَعَ الصَّابِرِينَ ) * و خداى با صابرانست بتأييد و توفيق و قوة و گويند ضمير قالوا راجع بمتخلفان است كه از آب عبور نتوانستند كرد يعنى اهل تخلف و عصيان بعد از گذشتن تابعان و مطيعان طالوت بر سبيل اعتذار گفتند ما را طاقت مقاومت نيست با جالوت و لشگريان او و اينها كه از آب گذشته بودند در جواب ايشان گفتند كه بسيار بوده كه حق سبحانه بتأييد گروه اندك را بر گروه بسيار غالب گردانيده و كم احتمال دارد كه استفهاميه باشد يا خبريه و من براى تبيين يا زايده و فئة فرقه آدميانند ماخوذ از فاوت راسه اذا شفقته يا از فاء اذا رجع پس بر وزن فعه است و يا فله القصه خايفان بجهة جبن و بد دلى از مقاتله ابا نمودند و مخالفان بر طرف نهر بماندند طالوت با سيصد و سيزده مرد كه متقين بودند به رسيدن
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 68
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٦٨