تشريح المسائل
مقدمه :
* چه تفاوتى ميان مطالب مقدمهء دوم با مطالب اين مقدمه وجود دارد ؟
مطالب مقدمهء دوم در رابطهء با وضع بود و مطالب اين مقدمه مربوط به استعمال است .
* استعمال لفظ در معنا بر چند قسم است ؟
بر سه قسم است :
1 - استعمال حقيقى و آن عبارتست از بكارگيرى لفظ در معناى موضوع له خودش ، مثل : اسد كه در حيوان مفترس .
2 - استعمال مجازى و آن ، عبارتست از به كار بردن لفظ در غير معناى موضوع له ، مثل : اسد در رجل شجاع .
3 - استعمال غلط و آن اينست كه : لفظ را در غير معناى موضوع له به كار گيرند ، مثل : اسد در جسم سيّال .
* آيا استعمال لفظ در معناى مجازى صحيح است ؟
بله ، صحيح است .
* آيا صحت استعمال لفظ در معناى مجازى تابع اذن و ترخيص واضع است يعنى وضع نوعى دارد و يا اينكه تابع ذوق و طبع انسان است ؟
1 - قدما صحت مزبور را تابع اذن و ترخيص واضع مىدانند . يعنى : قائل به وضع نوعىاند .
2 - متأخرين از جمله جناب آخوند ، نائينى ( ره ) و مرحوم مظفر صحت مزبور را تابع ذوق و طبع انسان مىدانند .
يعنى : طبع انسان هركجا استعمالى را حسن و دلپذير دانست ، استعمال لفظ در معناى مجازى را صحيح مىداند و بالعكس آن را قبيح .
* دليل متأخرين در اثبات اين مدّعى چيست ؟
مىگويند : اين يك امر وجدانى است ، يعنى ، هركس بالوجدان مىيابد كه لفظ ( اسد ) در مورد رجل شجاع و صحيح است ، چه وضع اجازه بدهد يا ندهد .
اما : همين طبع ، وضع اسد را براى رجلى كه دهانش بدبوست حسن و دلپذير نمىداند و لو واضع چنين وضعى را اجازه بدهد .