از اين حديث و ديگر احاديث توان فهميد كه حضرتش تا چه پايه علاقه مند بوده به اين كه افراد امتش با هم دائما در صلح و آشتى باشند و با يكديگر نجنگند . يك بار چنان كه در روايت « مسلم » آمده دعا مىكند و از خدا مىخواهد كارى كند كه افراد امتش به يكديگر آزار و آسيب نرسانند و زور خويش عليه يكديگر به كار نگيرند ، و ديگر بار از خدا مىخواهد كه معاويه را هدايتگر و هدايت شده گرداند ، زيرا به خوبى مىداند كه معاويه بزرگترين تجاوزكار مسلح داخلى و خطرناكترين جنگافروز امت است . بنابراين ، سرانجام و نتيجهء هر دو دعا و در خواستش يكى بوده است . اين كه دعايش - همان كه در حديث مسلم آمده - اجابت نگشته مستلزم اين است كه دعايش در مورد معاويه هم اجابت نگشته باشد . مناسبت ، و بالاتر از آن ، ملازمه داشتن اين دو دعا كاملا روشن است .
احاديث بسيار ديگرى به همين معنى حديث مسلم در دست است و مرجع آنها يكى است » ( 1 ) .
روايت دوم « خدايا ! به او علم قرآن و حساب بياموز ، و او را از عذاب مصون دار »
در سندش نام « حارث بن زياد » هست كه چنان كه ابن ابى حاتم از قول پدرش مىگويد و نيز ابن عبد البر ، و ذهبى و ديگران ( 2 ) راوىيى ضعيف و مجهول است ، و شامىيى است كه در نقل روايات جعلى و ساختگىيى كه دربارهء ديكتاتور شام هست دقت و اعتنائى نمىنمايد .
متن روايت چنان است كه حتى احتياجى به رد و تخطئه ندارد ، زيرا يا مقصود علم قرآن به تمامى است يا علم پاره اى از آن ، و مىدانيم معاويه نه تنها قرآنشناس كامل نبوده ، بلكه مقدار قابل ملاحظه اى از قرآن هم نياموخته و علاوه بر آن همهء كارهايش با آيات روشن و صريح قرآن منافات داشته است ، با آزردن خاندان نبوت و رجال پاكدامن و صالح امت بويژه داماد و جانشين پيامبر ( ص ) كه امامى واجب الاطاعه بوده و به حكم قرآن مجيد به منزلهء « خود » پيامبر ( ص ) و منزه از هر آلايشى در حقيقت رسول اكرم ( ص ) را آزرده است و مردان و زنان مؤمن را بدون اينكه گناهى كرده باشند و بجرم دوست داشتن كسى كه
هامش
( 1 ) ص 167 .
( 2 ) رك : ميزان الاعتدال 1 / 201 + تهذيب التهذيب 2 / 142 + لسان الميزان 2 / 149 .