44 - واحدى در « اسباب النزول » روايتى ثبت كرده است از محمد بن ابراهيم بن محمد بن يحيى از ابو بكر انبارى از جعفر بن محمد بن شاكر از عفان از وهيب از عبد اللَّه بن عثمان بن خثيم از ابراهيم از عكرمه از ابن عباس . ميگويد : آيهء « خدا بندهء برده اى را مثال ميآورد كه به هيچ كار ( خيرى ) قادر نيست . . . » ( 1 ) دربارهء هشام بن عمرو كه از دارائيش در پنهان و آشكار انفاق ميكرد نازل گشته و دربارهء بردهء آزاد شده اش ابو الخوراء كه او را از انفاق نهى مينمود . همچنين در آيهء « خدا دو تن را مثال آورده است كه يكى لال است و قادر به هيچ كار ( خيرى ) نيست . . . » ( 2 ) مقصود از لالى كه سربار سرور خويش است اسد بن ابى العيص است ، و كسى كه از روى ( يابه ) عدالت فرمان ميدهد و بر راه راست است عثمان بن عفان رضى اللَّه عنه مىباشد . ( 3 )
امينى گويد : اين را با همين سند ، بلاذرى در « انساب الاشراف » ثبت كرده است ( 4 ) . همچنين ابن سعد در « طبقات » ( 5 ) بطور مرسل از قول عكرمه از ابن عباس مينويسد كه آيهء « آيا او با كسى كه به عدالت فرمان ميدهد . . . برابر است . . . » در حق عثمان نازل گشته است . و نيز محب طبرى در كتاب « رياض النضرة » نوشته است ( 6 ) .
هامش
( 1 ) نحل 75 ، بقيهء آيه اين است : و كسى را كه از ما روزىيى نيكو دريافته و از آن در پنهان و آشكار انفاق مىكند . آيا ايندو برابرند ؟ سپاس خدايرا است . در حقيقت بيشترشان نميدانند .
( 2 ) نحل 76 ، و بقيهء آيه اين است : و او سربار سرور خويش است ، بهر جا بفرستدش چيز مفيدى نميآورد . آيا او با كسى كه از روى ( يابه ) عدالت فرمان ميدهد و بر راه راست ( دين اسلام ) است برابر مىباشد ؟ !
( 3 ) اسباب النزول ، 210 .
( 4 ) . 5 / 3 .
( 5 ) . 3 / 41 .
( 6 ) . 2 / 103 .