ما به تحقيق و بررسى سند اين روايت دروغين احتياج نداريم روايتى كه شأن نزول آيه را از حقيقتش بگردانيده است . اين روايت بهترين شاهد و دليل است بر راستى سخن سعيد بن مسيب با « برد » آزاد شده اش ، كه گفت : اى برد ! مبادا تو از زبان من چنان كه عكرمه از زبان ابن عباس دروغ ميساخت دروغ بسازى ! ( 1 )
بار ديگر صفحات تاريخ زندگى عثمان را ورق بزنيم و از نظر بگذرانيم تا ببينيم كدامينش بر راستى اين افسانه دلالت مينمايد ؟ چه وقت و در كدام روز زندگيش فرمان به عدالت ميداده و بر راه راست دين بوده است ؟ ! در روزهاى معاصر پيامبر اكرم ( ص ) ؟ ! از آنروزگار همين كه در جلد هشتم و اين جلد آورديم از رفتار زننده اش در شب وفات دختر پيامبر ( ص ) و آزردن دل آنحضرت بس است . از دورهء حكومتش نيز طومارها خلافكارى داريم و تاريخ آكنده است از لغزشها و خطاها و گناهانش ، و مولاى متقيان به اين دوره از حيات عثمان اشاره نمود ، آنجا كه به مردم مصر مينويسد :
« به مردمى كه وقتى در زمين ( يا كشور ) خدا سر از حكمش پيچيده گشت و حق و قانونش از ميان برده شد به خشم آمدند آنهنگام كه انحراف از اسلام بر نيكوكار و زشتكار و بر مقيم و مسافر سيطره يافت و چنان بود كه نه به رويهء و حكم اسلامى پناه برده ميشد و نه از رويهء زشت ( غير اسلامى ) يكديگر را نهى مينمودند . » ( 2 ) و ابو ايوب انصارى از آن چنين ياد كرده است : « خدا پرستان ! دورهء انحراف از اسلام و تجاوزگرى ديروزى را به ياد نميآوريد كه همهء خلق را فرا گرفته بود و در كشور اسلامى شيوع يافته و چنان گشته بود كه صاحب حق محروم مانده و مورد دشنام و اهانت قرار گرفته بود و بر پشتش تازيانه خورده و صورتش سيلى و شكمش لگد ، و بر خاك افتاده بود . . . » ( 3 )
هامش
( 1 ) معارف ، ابن قتيبه ، 194 - عكرمه آزاد شدهء ابن عباس بوده است .
( 2 ) درهمين جلد گذشت .
( 3 ) پيشتر ديديم .