زمين خريدارى شده وچاه نيمه عميق وموتور وابزار كشاورزى مانند تراكتور
وتريلى وگاو كار وشالى وگندم وجو وپول نقد را تخميس مىكند ودست گردان
مىنمايد ومبلغى را مىپردازد ، سال آينده ، أول فروردين ، قسمتى از اموالش عين
آنها باقي است مانند زمين وتراكتور ، وبعضي عين آنها تبديل شده مانند گاو كار
وشالى وگندم وجو وپول نقد ، در اين صورت سرمايه تخميس شده سال گذشته را
از مجموع سرمايه فعلى منها كند وباقي مانده را تخميس نمايد - مانند شخص
تاجر - يا چيزهائى را كه عين آنها تبديل شده مانند شالى وگندم وجو وپول نقد
كه از سال گذشته ، مصرف كرده واز سال جارى ، بجاى آن آمده بايد همه سأله
تخميس نمايد وخلاصه فرقى بين تاجر وزارع در مسأله خمس هست يا نه ؟ .
ج - در فرض سؤال ، آنچه سرمايه زراعت است مثل بذر وزمين وچاه
وأثاث زراعت كه خمس آن را داده ثانيا خمس به آنها تعلق نمىگيرد وهمچنين اگر
آنها را تبديل نموده بر بدل آنها نيز خمس تعلق نمىگيرد . بلى اگر مثلا تراكتور يا
غير آن را تبديل به گران تر از أول نموده واز عوائد بين سال ، آن را أداء نموده باشد
خمس آن مقدار از عوائد را كه ضميمه سرمايه نموده بايد بپردازد لكن چنانچه
تراكتور أولى را در اثر كهنه شدن وغيره به كمتر از قيمتي كه قبلا حساب كرده
وخمس آن را داده بفروشد مىتواند به اندازه نقص قيمت ، از عوائد ، كسر كند وما زاد
بر آن ، را تخميس نمايد واما گندم يا پول مخمس اگر عين آن تا سال ديگر باقي
باشد خمس ندارد واما اگر صرف در مؤنه نمود معادل آن را نمىتواند از عوائد
سال ، استثناء نمايد .
س 335 - كارگرى در أول سال ، مجموع آنچه از سال قبل اضافه بوده از
حبوبات وذغال وغير اينها همه را به قيمت در آورده با وجه نقدي كه دارد مجموع
سرمايه تخميس شده أو معادل با دو هزار تومان شد سال ديگر هم وقتي به حساب خود
رسيدگى نمود مجموع آنچه دارد از أجناس ووجه نقد باز بيش از دو هزار تومان
نيست ولكن اينها از عوائد همين سال مىباشد ، اكنون آيا خمس به اينها تعلق مىگيرد
يا نه واگر تعلق مىگيرد ، در چه صورتي از ربح سال مىتواند به مقدارى كه از سرمايه
براي مخارجش برداشته است كنار بگذارد ؟ .