و لا إله إلّا اللّه ؛ آنچه تو مىگويى درست است و خدايى جز خدا [ ى يگانه ] نيست » . « 1 »
« عمران صابى » بزرگ صابئيان كه در جدل و مناظره هماوردى نداشت و كسى را ياراى آن نبود كه برهان او را سست بخواند نيز پس از گفتوگويى دراز كه با حضرت داشت ، مسلمان شد و گفت : « أشهد أن اللّه تعالى على ما وصفت و حددت ، و أشهد أن محمّدا عبده المبعوث بالهدى و دين الحق » ؛
گواهى مىدهم كه خداى متعال همان است كه تو وصف نمودى و گواهى مىدهم كه محمّد صلّى اللّه عليه و إله بنده خداست و با [ ابزار ] هدايت ودين حق ، [ براى خلق ] فرستاده شده است » ، سپس روى به قبله نمود و سر به سجده گذارد .
متكلمان كه شاهد مسلمان شدن عمران صابى بودند ، به امام عليه السّلام نزديك نشده از او چيزى نپرسيدند . « 2 »
مأمون مجلسى ديگر آراست و امام رضا عليه السّلام را فراخواند تا با « سليمان مروزى » متكلم خراسانى به مناظره بپردازد . امام عليه السّلام حاضر شد و آن دو در مورد « بداء » ، « صفات خدا » و « تفاوت ميان ذات خدا و صفات فعل او » به مناظره پرداختند . امام عليه السّلام تمام پرسشهاى سليمان را پاسخ گفت و با برهان و دلايل قاطع ، او را محكوم كرد ، چنانكه سليمان نتوانست آراى امام عليه السّلام را رد كند . در اين هنگام مأمون گفت : اى سليمان ، اين عالمترين [ كس در ميان ] هاشميان است . « 3 »
در مجلسى ديگر ، مأمون شمارى از عالمان اديان و صاحبان نظريه و مكتب را گرد آورد . هريك از آنان كه زبان به سخن گشود ، امام رضا عليه السّلام با دلايل و برهان او را قانع كرد . يكى از عالمانى كه در اين مجلس حضور داشت « على بن محمد بن جهم » بود . او با تكيه بر آيات متشابه قرآن كريم ، شبهههايى
هامش
( 1 ) . مناقب آل ابى طالب 4 / 352 .
( 2 ) . طبرسى ، الاحتجاج 2 / 419 .
( 3 ) . عيون اخبار الرضا 1 / 179 - 191 .