با اينكه حادثهء كربلا از آغاز تا انجام دهها خطابه پديد آورد ، ولى خطابههاى آتشين كه در عرصهء طف و كربلا به ايراد آن پرداخت با ساختار و مضمون خاصى ، داراى تنوع بودند . امام عليه السّلام در آن خطابهها دشمن را به نامههايى كه برايش فرستاده بودند و به اطاعت خدا و يارىرسانى او و نيز دست برداشتن آنها از يارى خود ، يادآورى نموده كه در يكى از آنها آمده است :
« تبّا لكم ايتها الجماعة و ترحا ، أحين استصرختمونا و الهين ، فأصرخناكم موجفين مؤدّين مستعدّين سللتم علينا سيفا لنا في أيمانكم وحششتم علينا نارا قدحناها على عدوّكم و عدوّنا فأصبحتم البا على اوليائكم و يدا عليهم لأعدائكم به غير عدل أفشوه فيكم و لا أمل أصبح لكم فيهم الا الحرام من الدنيا أنالوكم و خسيس عيش طمعتم فيه . . . » ؛
مردم كوفه ! مرگتان باد ؛ اين شما بوديد كه با ابراز عشق و علاقه از ما درخواست كمك كرديد و آنگاه كه ما به دادخواهى شما پاسخ مثبت داده و بىدرنگ و با احساسى انسانى به يارىتان شتافتيم ، شمشيرهاى آختهاى را كه از آن خود ما بود بر ضد ما به كار گرفتيد و آتش فتنهاى را كه دشمن مشترك ما و شما برافروخته بود ، شعلهور ساختيد و به حمايت از دشمنان و بر ضد پيشوايان خود بپاخاستيد ، بىآن كه دشمنان گامى در راه عدلوداد به سود شما بردارند و يا اميد آيندهاى بهتر از آنان داشته باشيد جز اينكه متاع حرامى از دنيا به شما رسانده و اندكى از عيشونوش دنيايى را به كامتان چشاندند . . .
اين خطابه افزون بر دارا بودن دو عنصر محاكمه و عاطفه ، سرشار از عناصر متنوع هنرى است و تنها درخور توان هنرمندى حرفهاى است كه
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 321
مساهمون: منذر حكيم
ص٣٢١