پيگير است كه با تمام توان حلقههاى جهان هستى را به هم مىپيوندد تا زمين و آسمان را به هم متصل گرداند و مفهومى از مفاهيم جهاد در راه پيوند زندگان با هرگونه خير و نيكى را ارائه دهد ، عبادتى است برخاسته از روح سركشى و عصيان بر ضدّ فساد و تباهى كه على مىخواهد به مبارزه همه جانبه با آن برخيزد و قيامى است بر ضد نفاق و روح استثمار و كشتار در جهت منافع گروهى خاص و بر ضد فقر و ذلت و تنگدستى و ضعف و پستى كه ويژگى بارز عصر آشفتهء آن حضرت بود .
اگر كسى عبادت امام عليه السّلام را به دقت مورد بررسى قرار دهد به وضوح برايش روشن خواهد شد كه وى در عبادت و تقواى خود نيز مانند سياست و حكومتش ، از شيوهاى خاص و روشى جديد برخوردار بود ، عبادت على آن چنان است كه گويى شاعرى مجذوب ، با دلى پاك و توجّهى كامل در پيشگاه وجود مطلق مىايستد و آنگاه كه زيبايى اين هستى برايش كشف و روشن مىشود ، اين آيت زيبا را سر مىدهد كه در آن قوانينى كامل از پارسايى آزادگان و عبادت بزرگان مىبينيم
« و إن قوما عبدوا اللّه رغبة فتلك عبادة التجّار ، و إن قوما عبدوا اللّه رهبة فتلك عبادة العبيد ، و إن قوما عبدوا اللّه شكرا فتلك عبادة الأحرار ؛ « 1 »
گروهى خدا را از سر رغبت ( به بهشت ) پرستش مىكنند ، اين عبادت بازرگانان است و دستهاى او را از روى ترس مىپرستند كه اين عبادت بردگان است و جمعى خدا را به جهت شكر و سپاس نعمتها و شايستگى عبادت ، مىپرستند كه عبادت آزادگان است .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه تحقيق صبحى صالح 510 ، حكمت 237 چاپ دار الهجره قم .