حق نزديكان و مسكينان در راه مانده را ادا نما ، اينكار براى آنانكه در پى رضاى خدا هستند بهتر است و چنين كسانى رستگار خواهند بود .
ملاحظه مىكنيم اين آيهء شريف از ناحيهء خداى عزّوجلّ خطاب به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم است كه به او فرمان مىدهد حق نزديكان را ادا كند ، نزديكان كيانند ؟ و چه حقى دارند ؟ به اتفاق همهء مفسّران ، ذو القربى ، نزديكان رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم و عبارت از على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السّلاماند ، بنابراين ، معناى آيهء شريف چنين است كه حق نزديكان خود را ادا نما .
در تفسير در المنثور سيوطى از ابو سعيد خدرى روايت شده كه گفت :
وقتى آيهء شريف
فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ . . .
نازل شد ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم فاطمهء زهرا عليها السّلام را خواست و فدك را به او بخشيد . « 1 »
ابن حجر عسقلانى در صواعق المحرقه مىگويد : عمر گفت : سخن من در اينباره با شما اين است كه خداوند در اين غنيمت چيزى را به پيامبر خويش اختصاص داده كه به ديگران عطا نكرده است و سپس اين آيه را خواند :
وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِكابٍ وَ لكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ . . .
؛
آنچه را خداوند از غنايم ( يهود ) به رسولش بازگردانده و بخشيده چيزى است كه شما براى به دست آوردن آن نه اسبى تاختيد و نه شترى رانديد [ مبارزهاى نكرديد ] و خداوند ، رسولان و فرستادگان خود را بر هركس بخواهد مسلّط . . .
بنابراين ، ( فدك ) ملك خالص رسول خداست .
هامش
( 1 ) . در المنثور 4 / 177 ، نظير آن در كشف الغمه 1 / 476 اعطيه نقل شده و حاكم نيشابورى آن را در تاريخ خود يادآور شده است .