عرق - مثل جسر - اصل و ريشه هر شى و زمين شوره زار
« العرق : اصل كلّ شى و الارض الملح . . . »
جمع آن عروق است « عراق » بر وزن شراب : استخوانى كه گوشت آن خورده شده است « عرق » عرق بدن انسان و غيره . از اين ماده مواردى در « نهج » آمده كه به بعضى اشاره مىشود ، در مذمّت ياران فرموده : « و الله انّ امرء يمكَّن عدوّه من نفسه يعرق لحمه و يهشم عظمه . . . » خ 34 78 به خدا قسم آن كس كه به دشمن خويش امكان مىدهد گوشت خود را مىخورد كه در استخوان چيزى نمايد و استخوان خويش را مىشكند .
عراق : رودهء بزرگ « من عراق خنزير . . . » حكمت 236 كه در « خنز » گذشت در بارهء انسان فرموده : « مسكين ابن آدم . . . تؤلمه البقّة تقتله الشرقة تنتنه العرقة » حكمت 419 ، منظور از « عرقه » عرق كردن است كه در « بقق » گذشت .
عراق : مملكت عراق « و انكرتنى بالعراق . . . » خ 31 79 كه در « زبر » گذشت در بارهء قيامت فرموده : « و ذلك يوم يجمع الله فيه الاوّلين و الآخرين . . . قد الجمهم العرق » خ 102 147 يعنى عرق براى آنها لجام شده است در دعا فرموده : « الحمد لله الذى لم يصبح بى ميّتا و لا سقيما و لا مضروبا على عروقى بسوء . . . » خ 215 332 ظاهرا منظور از عروق رگها ى مباركش باشد ، اين ماده در قرآن مجيد نيامده است
عرك ( مثل عقل ) سائيدن و خاراندن . عريكه : طبيعت شش مورد از اين ماده در « نهج » آمده است دربارهء زبير به ابن عباس فرموده : « و لكن الق الزبير فانّه الين عريكة » خ 31 74 كه در زبر گذشت و در وصف مؤمن فرموده : « المؤمن بشره فى وجهه و حزنه فى قلبه . . . سهل الخليقة ، لينّ العريكة » حكمت 333 ، مؤمن شاديش در چهره و اندوهش در قلب اوست ، خوى آرام ، و طبيعت نرم دارد .
دربارهء بعضى از فتنهها فرموده : « تعرككم عرك الاديم و تدوسكم دوس الحصيد » خ 108 157 ، مىسايد شما را مانند سائيدن چرم و مىكوبد شما را مانند كوبيدن خرمن « عرك الاديم » يعنى چرم را به قدرى سائيد كه كهنه كرد .
دربارهء پيشامدهاى كوفه فرموده : « كانّى بك يا كوفة . . . تعركين بالنوازل . . . » خ 47 86 يعنى سائيده خواهى شد با پيشامدها ، كه در « كوف » خواهد آمد
« اعتراك » ازدحام .
عرم بد خلق آن فقط يك بار در « نهج » آمده است دربارهء اهل زمان فرموده : « فتاهم عارم ، و شائبهم آثم و عالمهم منافق » خ 2337 354 جوانشان بدخو ، پيرشان گناهكار و عالمان دورو است