بدون هيچگونه نظمى در جاهاى ديگر پراگنده مىباشد .
رشت داراى دروازه و يا ديوارى نيست و به سبب بازرگانى قابل توجه آن كه از مدتها پيش وسيلهء امرار معاش اين مردم است و ساكنان زيادى كه در آن زندگى مىكنند و همچنين رقابتهاى بازرگانى كه باعث جلب بازرگانان كشورهاى مختلف آسيا و اروپا به اين منطقه مىشود بايد به آن نام شهر داد . در حدود 2000 خانه به اسلوب شرقيها در آن بنا شده كه بيشتر آجرى است . عمارت خان چه از نظر زيبائى نماى خارجى و چه قشنگى داخلى از ساير خانهها متمايز است . اين خانه مركب از چند كلاه فرنگى بزرگ است كه به شكل چهار ضلعى قرار گرفته و به وسيلهء راهروهاى زيبائى به هم مربوط است . در وسط اين ساختمان با شكوه باغى بزرگ كه در حوض آن فوارههائى قرار دارد ديده مىشود . عمارت حرم در قسمت عقب ساختمان ( اندرون ) واقع شده و باغ جداگانهاى دارد .
رشت در زمان شاه عباس دوم و كريم خان زند و آغا محمد خان قاجار به سبب بازرگانى خود شهرت فراوانى داشته است . كاروانهاى متعدد از هند و بخارا و تركيه و ساير كشورها به اين شهر مىآمدند ، و ابريشم گيلان را با خود به بنادر مختلف درياى مديترانه و خليج فارس حمل مىكردند .
در سايهء بازرگانى ابريشم كه تا سال 1277 هجرى ( 1860 ) به صورت قابل توجهى پيشرفت داشت رشت توانست زيانها و كمبود جمعيت خود را ، كه به سبب طاعون 1246 هجرى ( 31 - 1830 ) پيش آمده بود ، جبران كند .
اين بازرگانى كه زمانى مختل مانده بود در اثر توسعهء كشاورزى و افزونى صادرات برنج و تجديد صنايع ابريشمى در سال 1309 هجرى ( 1891 ) حيات تازهاى به شهر رشت داد ، كه به علت موقعيت اصلى دهانه دريائى آن از طرف شمال اهميت بيشترى براى اين شهر به وجود خواهد آورد .
ولايات دارالمرز ايران ( گيلان ) ( فارسى ) — صفحة 73
مساهمون: ياسنت لويى رابينو
ص٧٣