از بين رفتن نمايندهء آنها بتواند در تأمين منافعشان مورد اطمينان باشد و مذاكره در اينكه بتوانند شترها را با نرخ معمولى اجاره نمايند و از حمايت راهدارها برخوردار شوند و شرط اينكه بتوانند اجازهء مسكن بگيرند و بتوانند خانه بخرند و يا بسازند براى آنها مفيد فايدهاى نگرديد .
لورنس شاپمن در شرح مسافرت خود از قزوين به گيلان چنين نوشته است :
طبق دستور نماينده من به گيلان هم رفتم بايد مىديدم كه چه بندرى در آنجا براى كشتيهاى ما وجود دارد و بفهمم چه نوع كالائى و تا چه مقدار در آنجا خوب به فروش مىرسد . براى رسيدن به آنجا راه را آنچنان دشوار و براى مسافرت خطرناك يافتم كه قلم از شرح آن عاجز است . جز مردم فقير كه احتياج شديد به خريد برنج براى ادامهء زندگى داشتند ديگرى براى ما مفيد واقع نشد . آنها بيش از بيست من بار روى قاطر نمىگذاشتند و نمىخواستند كه بار از زين تا حد زيادى به پائين كشيده شود .
شهر لاهيجان را كه مهمترين محل همهء اين نواحى مىباشد ديدم و لنگرود و رودسر را كه اخيرا توسط شاه و سپاه او تسخير شد و تا اين حد ويران گرديده است مشاهده نمودم . مردم آنچنان غارت شدهاند كه كسى قدرت خريد حتى يك كرسى را ندارد .
مهمترين كالائى كه مىتوان خريدارى كرد ابريشم خام است كه در تابستان هر من لاهيجانى آن 38 شاهى به فروش مىرسد كه كمى بيشتر از 40 ليور است و همچنين مىتوان مقدار زاج لازم را به بهاى هر من تبريز يك بيستى به دست آورد . در اين ناحيه عدهء زيادى از بازرگانان ترك اقامت دارند « 1 » .
هامش
( 1 ) - بهاى پارهاى از كالاها در ايندوره يعنى 974 هجرى ( 1566 ) در زير به نظر مىرسد :