سلاطين علوى گيلان و ديلمستان
يحيى بن عبد اللّه
سيد يحيى بن عبد اللّه بن حسن بن على بن ابى طالب در - حالى كه ديلم را به تصرف درآورده بود نفوذ خود را تا ساحل درياى خزر توسعه داد . هارون الرشيد كه علاقهء فراوانى به عظمت دربار و قدرت سرزمين خود داشت در سال 176 ( 93 - 792 ) سپاهى به جنگ او فرستاد . فضل برمكى كه حكومت ايران و گرگان را داشت يحيى را مصمم ساخت تا با استفاده از تصميمى كه در رعايت احترام او گرفته شد ، در بغداد به دربار خليفه برود . يحيى مورد احترام قرار گرفت ، ولى بعد او را به زندان افكندند و بالاخره به قتل رساندند .
حسن بن زيد
مردم سرزمين رويان كه مورد ستم و بد رفتارى محمد بن عوس حاكم خليفه قرار گرفته بودند از داعى الكبير حسن بن زيد كه در رى به سر مىبرد ، تقاضا كردند تا سوگند وفادارى آنها را بپذيرد . او در 25 رمضان سال 250 هجرى ( 864 ميلادى ) به پايدشت
Pay - Dast
رسيد و از ديلميها كمك خواست و اميدوار ، پسر لشكرستان ، ويهان پسر سهل ، فاليزبان و فضل با 600 نفر به رشت آمدند .
بعد از آنكه حكومت مازندران را به دست گرفت ساكنين آنجا را واداشت تا به مذهب شيعه گرويدند . و هسودان كه ابتدا از سيد كناره گرفته بود به او ملحق شد ، و پسرش ملك جستان را كه سوگند وفادارى نسبت به حسن بن زيد ياد كرده بود به عنوان جانشين انتخاب نمود . او با كمك احمد بن عيسى و قاسم بن على عراق ، رى ، قزوين ، ابهر و زنجان را گرفت و ديلميها از طرف حسن بن زيد به حكومت اين نواحى رسيدند . حسن بن زيد در سوم رجب سال 270 هجرى ( 884 ميلادى ) پس از بيست سال سلطنت در آمل در گذشت